सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

३०० सार्थ तुकारामगाथा
लागल्या आहेत. मांस, मलमूत्र यांचीच सर्वत्र वेष्टण असते. त्यावेळीं मी तुलाच क्षणोक्षणीं स्मरत असतो. ३ माझा
मरणकाळ जवळ आला असताना, मला जवळच्या नात्याची माणसे कुणी दिसतच नाहीत. देहपतन म्हणजे माती
मातीस जाऊन मिळणे; पूर्वसंचिताप्रमाणे होणे एवढेच माझ्या ध्यानात येते. ४ देवा, आता माझ्यासाठी तू एवढे
कर. तुझी काही चरणसेवा मला घडावी. तुकाराम महाराज या केशवास विनवीत आहेत की, या संसाराशी माझा
काही विरोध निर्माण होईल असे तू कर. ५
६१६ अगा ए सावळया सगुणा । गुणनधिनाम नारायणा ।
आमची परिसा विज्ञापना । सांभाळी दीना आपुलिया ॥ १ ॥
बहु या उदराचे कष्ट । आम्हांसि केलें कर्मभ्रष्ट ।
तुमची चुकविली वाट । करीं वटवट या निमित्यें ॥ २ ॥
जालों पांगिला जनासी । संसाराची आंदणी दासी ।
न फळे कधीं सोडविसी । दृढपाशीं बहु बांधलों ॥ ३ ॥
येथें तों नये आठव कांहीं । विसावा तो क्षण एक नाहीं ।
पडिलों आणिके प्रवाही । हित तों कांहीं दिसेचि ना ॥ ४ ॥
जीवित्व वेचिलें वियोगें । हिंडतां प्रवास वाउगें ।
कांही व्याधि पीडा रोगें । केलिया भोगें तडातोडी ॥ ५ ॥
माझा मींच जालों शत्रु । केंचा पुत्र दारा केंचा मित्रु ।
कासया घातला पसरु । अहो जगद्गुरु तुका म्हणे ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा - गुणनधी-गुणाचा साठा, परिसा-ऐका, विज्ञापना-विनंती, पांगिला-पंगू, दारा-पत्नी.
अर्थ :- अरे श्यामसुंदरा, सगुणरूपा विठ्ठला, गुणाचा साठा असलेल्या नारायणा, आमची एक विनंती तू
ऐक ना. या आपल्या दीन सेवकाचा सांभाळ तू कर ना. १ मी पोट भरण्यासाठीच फार कष्ट केले. त्यामुळे आम्ही
देवा, कर्मभ्रष्ट झालो. तुमच्याकडे येण्याची वाट चुकली त्यामुळे म्हणून तर मी तुमच्या दाराशी कटकट करीत
उभा आहे. २ देवा, या भोवतीच्या लोकांसाठी मी पंगू बनून राहिलो आहे. आंदण दिलेल्या दासीप्रमाणे मी या
संसारात वागत आहे. देवा, तू मला या दृढ अशा बंधनातून कधी सोडवशील ? मी फार बांधलो गेलो आहे रे. ३
या संसारात मला तुझी आठवण काहीच येत नाही. येथे क्षणभर देखील विसावा मिळत नाही. मी आणखी काही
वासनांच्या प्रवाही पडलो तर मग मला माझ्या हिताचे काहीच दिसत नाही. ४ माझे आयुष्य तुझ्या वियोगातच खर्च
झाले ना ? अनेक जन्मांचा वृथा प्रवास करावा लागला. काही व्याधी जडल्या. रोग निर्माण झाले त्यामुळे देहाची
काही तोडमोडही झाली. ५ अशा प्रकारे मीच माझा प्रभू बनलो. अशा वेळी मुलगा, पत्नी, मित्र यांचा कसलाही
उपयोग होत नाही. कशासाठी मग हा एवढा पसारा मी मांडला ? तुकाराम महाराज म्हणतात, अहो, जगद्गुरू,
तुम्ही याचा विचार करा एकदा. ६
६१७ आतां मज धरवावी शुद्धि । येवुनी परतवावी बुद्धि ।
घ्यावें सोडवूनि कृपानिधि । सांपडलों संधीं काळचक्रों ॥ १ ॥
करिसील तरि नव्हे काई । राईचा डोंगर पर्वत राई ।
आपुले कहणेची खाई । करीं वो आई मजवरी ॥ २ ॥
मागील काळ अज्ञानपणें । सरला स्वभावें त्या गुणें ।
नेणें आयुष्य 'जालें उणें । पुढील पेणें अंतरलें ॥ ३ ॥
१ होतें.