सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

२७० सार्थ तुकारामगाथा
अर्थ :- पांडुरंगा, आम्ही जे मागणार आहोत ते तुझ्यापाशी नाही. म्हणूनच तू भीत आहेस असे वाटते. १
देवा, तू विचार करुन पाहा की, आम्ही तुझ्या नामानृताने संतुष्ट आहोत हे तुलाही माहित आहे. २ तुझ्या जवळ
रिद्धी व सिद्धी पांचच माडवल आहे; पण ते आमच्या दृष्टीने तुझ्या भक्तीपुढे फुकट आहे. ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, देवा, आम्ही तुझ्या वैकुंठाला घालत जाऊ व तिथे निवातपणे तुझ्या सहवासाचे सुख भोगत राहू. ४
५३२ न लगे हें मज तुझें ब्रह्मज्ञान । गोजिरें सगुण रूप पुरे ॥ १ ॥
लागला उशीर पतितपावना । विसरोनि वचना गेलास या ॥ २ ॥
जाळोनि संसार बैसलों अंगणीं । तुझे नाहीं मनीं मानसीं ही ॥ ३ ॥
तुका म्हणे नको रागेजों विठ्ठला । उठीं बेगीं मला भेटी आतां ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- न लगे-नको, रागेजों-रागावू
अर्थ :- देवा, तुझे ते ब्रह्मज्ञान व निर्गुणाचे ज्ञान आम्हास नको, तुझे साजिरे, गोजिरे रूपच मला आता
पुरे आहे. १ देवा, मला भेटायला तू उशीर लावला आहेस. मी पतितांना पावन करणारा आहे, या वचनास तू
विसरून गेलास वाटते ? २ देवा, मी तर सर्व संसार जाळून टाकून तुझ्या अंगणात येऊन बसलो आहे; पण याचे
भान तुझ्या मनातही दिसत नाही. ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, रागावू नका माझ्यावर. उठा, मला आता
लवकर भेट द्या ना ४
५३३ कमोदिनी काय जाणे तो परिमळ । भ्रमर सकाळ भोगीतसे ॥ १ ॥
तैसें तुज ठावें नाहीं तुझें नाम । आम्हीच तें प्रेमसुख जाणों ॥ २ ॥
माते तृण बाळा दुधाची ते गोडी । ज्याची नये जोडी त्यासी कामा ॥ ३ ॥
तुका म्हणे मुक्ताफळ शिपीपोटीं । नाहीं त्याची भेटी भोग तिये ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- कमोदिनी-कमळ, परिमळ-सुवास, भ्रमर-भुंगे, तृण-गवत
अर्थ :- देवा, स्वतःमधील सुवास कमळास काही येत नाही, जाणवत नाही. त्याचा भोग इतर भुंगेच
घेतात. १ त्याप्रमाणे तुझ्या नामाची गोडी तुला कशी ठाऊक असणार ? त्याचे प्रेमसुख केवळ आमच्यासारख्या
भक्तांनाच माहीत असते. २ गोमाता गवत खाते; पण त्यापासून निर्माण झालेले दूध मात्र तिच्या वासरासाठीच
असते. त्याची गोडी तिच्या बाळालाच समजणार ज्याची त्यास गोडी उपयोगी पडत नाही हेच खरे. ३ तुकाराम
महाराज म्हणतात, शिंपल्याच्या पोटात मोती निघतात, पण ते त्यांच्या पोटांत आहेत तोपर्यंत त्याचे सुख उपभोगता
येते. त्याप्रमाणे देवा, तुझ्या नामाचे सुख आम्हीच भोगणार. ४
५३४ काय सांगो तुझ्या चरणांच्या सुखा । अनुभव ठाउका नाहीं तुज ॥ १ ॥
बोलतां हे कैंसें वाटे खरेपण । अमृताचे गुण अमृतासी ॥ २ ॥
आम्ही एकएका ग्वाही मायपुतें । जाणों तें निखतें सुख दोघें ॥ ३ ॥
तुका म्हणे आम्हां मोक्षाचा कांटाळा । कां तुम्ही गोपाळा नेणां ऐसें ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- ग्वाही-साक्ष, मायपुतें-मायलेकरांस, निखतें-खरे.
अर्थ - देवा, तुमच्या चरणाच्या सुखासंबंधी काय सांगावे आम्ही ? तो सुखाचा अनुभव तुम्हांस येणे शक्य
नाही. १ तुमच्या चरणसुखाचे वर्णन तुम्हास खरेही वाटणार नाही. अमृताचे गुण अमृतास कसे समजणार ? २
तुझ्या चरणामृताचे सुख किती अवर्णनीय आहे, याची साक्ष केवळ आमची आई श्रीलक्ष्मी किंवा रखुमाई व आम्ही
तिची लेकरे यानाच देता येण्यासारखी आहे. ते सुख आम्ही दोघेच जाणू शकतो. ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, देवा, आम्हांला तुमच्या ह्या मोक्षाचा फार कंटाळा आहे आणि हे तुम्ही जाणीत का नाही ? ४