सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा २५६
बहुतांनीं विनविलें' बहुतां प्रकारों । सफळां ठायीं हरी पुरलेती ॥ ३ ॥
तुका म्हणे अगा कुटुंबवत्सळा । कोण तुझी लीळा जाणे ऐसी ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टोपाः - आनंदमुरती-आनंदाची मूर्ती
अर्थ- आपल्या भक्तांना इच्छेनुसार दान देऊन देवा, तुम्ही फारच दमलेले दिसता. भक्तांचा स्वीकार
मोठ्या अभिमानाने करून तुम्हांस फारच श्रम झालेले दिसतात. १ यहो दीनानाथा, आनंदमूर्ती पांडुरंगा, भक्तांचा
उद्धार करण्याची ब्रीदें तुम्हांसच शोभून दिसतात. २ श्रीहरी, तुम्हांला पुष्कळ भक्तांनी पुष्कळ प्रकारांनी विनविले,
आणि तुम्हीही सर्वांच्यावर कृपा करून पुरलात ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, अरे, कुटुंबवत्सला देवा, तुझा
महिमा कोण जाणणार आहे ? ४.
५०२ उठा भागलेती उजगरा । जाला स्वामी निद्रा करा ॥ १ ॥
वाट पाहाते रुक्मिणी । उभी मंचक संवारुणी ॥ २ ॥
केली करा क्षमा । बडबड पुरुषोत्तमा ॥ ३ ॥
लागतो चरणा । तुकयाबंधु नारायणा ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपाः- उजगरा-जागरण
अर्थः- स्वामी नारायणा, तुम्हांस जागरणाचे फार श्रम झाले आहेत. उठा आता विठ्ठला, स्वस्थपणे झोप
घ्या. १ तुमच्या पलंगावर शेज करून ही रुक्मिणीदेवी तुमची वाट पाहात आहे २ पुरुषोत्तमा, मी फार बडबड
केली आहे आतापर्यंत; त्याबद्दल मला क्षमा करावी आपण ३ हा तुकयाबंधू नारायणा, तुमच्या चरणांना वंदन
करीत आहे. ४.
५०३ पावला प्रसाद आतां उठोनि जावें । आपला तो श्रम फळों येतसे जीवें ॥ १ ॥
आतां स्वामी सुखें निद्रा करा गोपाळा । पुरले मनोरथ जातों आपुलिया स्थळा ॥ २ ॥
तुम्हांसि जागवूं आम्ही आपुलिया चाडा । शुभाशुभ कर्मे दोष वाराया² पीडा ॥ ३ ॥
तुका म्हणे दिलें उच्छिष्टाचें भोजन । आम्हां आपुलिया नाहीं निवडिलें भिन्न ॥ ४ ॥
शब्दार्थ व टीपाः- वाराया-दूर करण्यासाठी, पीडा-दुःख.
अर्थ- देवा, आता आम्हांस तुमचा प्रसाद मिळालेला आहे आता तुम्ही सुखाने निद्रा करावी. आपण
आम्हासाठी जे कष्ट घेतले आहेत ते आम्हांस समजून आले आहेत. १ स्वामी, गोपाळा, आता सुखरूपपणे झोप
घ्यावी. माझे सर्व मनोरथ पूर्ण झाल्यामुळे मी आता माझ्या ठिकाणी परत जातो. २ आमची शुभाशुभ कर्मे नीट
व्हावीत व दोष दूर व्हावेत म्हणून आमच्याच हौसेसाठी आम्ही तुम्हास जागविले देवा. ३ तुकाराम महाराज
म्हणतात, देवा, तुम्ही तुमच्या भोजनातील उच्छिष्टाचा प्रसाद दिला. तुम्ही आपणापेक्षा वेगळे असे मला मानले नाही
हे माझे केवढे भाग्य ! ४
५०४ शब्दांचीं रत्नें करुनी अळंकार । तेणें विश्वंभर पूजियेला ॥ १ ॥
भावाचे उपचार करूनि भोजन । तेणें नारायण जेवविला ॥ २ ॥
संसारा हातीं दिलें आंचवण । मुखशुद्धी मन समर्पितलें ॥ ३ ॥
रंगलीं इंद्रियें सुरंग तांबूल । मायां तुळसीदळ समर्पितलें ॥ ४ ॥
एकभावदीप करुनि निरांजन । देऊनि आसन देहाचें या ॥ ५ ॥
न बोलोनि तुका करी चरणसेवा । निजविलें देवा माजघरीं ॥ ६ ॥
१ निरविले, २ हाराया