सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

२१६ सार्थ तुकारामगाथा

---

जाणवो नरनारी जागो धरम लोकां ।
पावती पुण्यवंत सोई आमुचिये हाका ॥ ५ ॥
नाठवे आपपर आतां काय या करूं ।
सारिखा सोइसवा १ हारपला विचारु ।
घातला योगक्षेम तुज आपुला भारु ।
तुकया शरणागता देई अभयकरु ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा : - क्षर-नाशवंत, अक्षर-अविनाशी, इगळ-अग्नी, दुर्मर-भरण्यास कठिण वेंदलों-चढलो
टेंका-आधार
अर्थ :- ईश्वरा, तुझी प्राप्ती जर होणार नसेल तर आम्ही जियत कसले आहोत ? मेल्यासारखेच समजले
आम्हास. आमची बुद्धी निष्काम व्हावयास हवी तिचे चलनवलन थांबले पाहिजे हातापायाचेही व्यापार थांबावया
हवेत. आमची दृष्टीही आंधळी झाली आहे फिरली आहे. तू क्षर-नाशवंत व अक्षरही-अविनाशी आहेस हेही आमच्या
ध्यानात येत नाहीसे झाले आहे. १ विठ्ठला, तुझ्या कृपेचे दान मला दे ना देवा, तुझी कीर्ती व तुझे नाम याची कीर्ती
अमर्यादपणे वाढली आहे २ या लोकीचे भोग व परलोकीची मुक्ती सर्व काही तूच आहेस सर्व सिद्धींचा दाता तू
आहेस म्हणूनच आमची भीती, लज्जा शोकादी वृत्ती दूर झालेली आहे. आम्ही सर्वस्वाचा त्याग करून तुझ्याकडेच
धाव घेतली आहे आता देवा, तू कृपेचे दान द्यावेस. तू आता माझ्या दृष्टीसमोर असावेस. ३ हा संसारसागर हेचं
दुःखाचे मूळ आहे. लौकिक अर्थाचे शब्द हे अग्नीच्या निखाऱ्याप्रमाणे आहेत इंद्रियांचे आघात हे वज्रासारखे असून
उष्ण ज्वालांचा एकसारखा भडका त्यामुळे उठत आहे. देवा, हे सर्व मी सोसले आहे. न सोसून काय करू ? हे
सर्व विकार दुष्ट, चांडाळ, व भरण्यास कठीण असे आहेत ४ तुझे नाम मात्र तीनही लोकात वृक्षाच्या फांद्याप्रमाणे,
पानाप्रमाणे वाढत राहिले आहे याच संसाररूपी झाडाच्या मूळ खोडावर मी चढलो. भावभक्तीचा मला आधार
मिळाला. तेथून मी लोकांसाठी हा तुझा धर्म सांगत आहे. पुण्यवंत असतील ते आमच्या उपदेशाप्रमाणे वागतील ५
मला आपले व दुसऱ्याचे असा भेद करता येत नाही. त्याला मी काय करावे ? मला सर्व सारखेच दिसते. संसार-
परमार्थ याचा विचारही संपला मी माझ्या योगक्षेमाचे ओझे देवा तुझ्यावर सोपविले आहे. हा तुकाराम तुला शरण
आहे. त्याला अभय दे. ६

४२९ मनुराजा एक देहपुरी । असे नांदतु त्यासि दोघी नारी ।
पुत्र पौत्र संपन्न भारी । तेणे कृपा केली आम्हावरी गा ॥ १ ॥
म्हणउनि आलो या देशा । होतों नाहीं तरी भुलों दिशा ।
दाता तो मज भेटला इच्छा । येउनि मारग दाविला सरिसा गा ॥ २ ॥
सवे घेउनि चौघेजण । आला कुमार सुलक्षण ।
कडे चुकवुनि कांटेवण । ऐका आणिलीं तीं कोण कोण गा ॥ ३ ॥
पुढें भक्तीनें धरिले हातीं । मार्गे ज्ञान वैराग्य धर्म येती ।
स्थिर केलों जीं आचपळें होतीं । सिद्ध आणुनि लाविलीं पंथीं गा ॥ ४ ॥
केले उपकार सांगों काय । बाप न करी ऐसो माय ।
धर्मे त्याच्या देखियेले पाय । दिले अक्षय भय वारुनि दान गा ॥ ५ ॥
होतो पीडत हिंडता गांव । पोट भरेना राहावया ठाव ।
तो येणें अवघा संदेह । म्हणे फेडियेला तुकयाचा बंधव गा ॥ ६ ॥

---

१ आमुचिया.