सङ्गीतरत्नाकर: प्रथम भाग (शार्ङ्गदेव - स्वरगताध्याय सविस्तार व्याख्या व अनुवाद सहित)

194 Treatment of Svara
द्वाविंशतिस्ते तु चतुश्चत्वारिंशद् द्विताडिताः ।
एकस्वरास्त्वभेदत्वान्मौला एव चतुर्दश ॥४९॥
the others² are śuddha (standard). These twenty-two multi-
plied by two become forty-four³ while the monotones⁴
having no variations are fourteen⁵ krama-s in identity with
the original-series. (48b-49)
The bitone permutational note-series are formed by dropping the
last five notes from the mūrcchanā-series. In this process the bitone series
beginning with ri, ga, dha and ni include either ga or ni and are therefore
twofold, yielding sixteen varieties in the two grāma-s. The remaining
six series, being devoid of both ga and ni, have no variations. Thus the
bitones are twenty-two series. But each mūrcchanā-series has two bitones;
so the total number of bitone permutational note-series is forty-four
(i. e. 16+6=22×2=44).
With the so-called monotone series, there is obviously no question
of variation, so in identity with the fourteen mūrcchanā-s from which
they are derived, they are fourteen in all.
To recapitulate, the total number of the permutational note-series
enumerated hitherto is computed as under :—
(i) The complete series of seven tones each 2,82,240 vide
verse No. 34 ante
(ii) The hexatonic series of six tones each 34,560 ,, ,, 42 ,,
(iii) The pentatonic series of five tones each 4,800 ,, ,, 45 ,,
(iv) The tetratonic series 768 ,, ,, 46 ,,
(v) The tritonic series 156 ,, ,, 48 ,,
(vi) The bitonic series 44 ,, ,, 49 ,,
(vii) The monotones 14 ,, ,, 49 ,,
Total number including original series 3,22,582
2. The remaining six original series i. e., krama-s.
3. This number includes the original series as well.
4. Permutational note series of one note each.
5. That is because the series of mūrcchanā-s are fourteen.

---

Section 4 : Grāma, Mūrcchanā, Krama and Tāna 195
(iii) पुनरुक्ताः कूटतानाः, तेषामपनये कूटतान-सङ्ख्या
षड्जादेः शुद्धमध्याया भेदकं पञ्चमं विना ।
चतुःस्वरे क्रमद्वन्द्वे ऽष्टाचत्वारिंशदीरिताः ॥५०॥
तानास्त्रिस्वरयोस्त्वेते द्वादश द्विस्वरे द्वयम् ।
एक एकस्वरस्ते त्रिषष्टिरौत्तरमन्द्रकैः ॥५१॥
पुनरुक्ता मतास्तानेन्यादिमार्गीक्रमाः पुनः ।
पञ्चस्वरा ये चत्वारस्तत्तानानां चतुःशती ॥५२॥
अशीत्यभ्यधिका चातुःस्वरी षण्णवतिर्भवेत् ।
द्वादश त्रिस्वरद्वन्द्वे चत्वारो द्विस्वरद्वये ॥५३॥
एक एकस्वरस्तानस्तेषां पञ्चशती त्वियम् ।
त्रिनवत्या युता तानैर्भिन्ना रजनीगतैः ॥५४॥
धैवतादेस्तु पौरव्याश्चत्वारः षट्स्वराः क्रमात् ।
तत्तानानां तु साशीतिः शताष्टाविंशतिर्मता ॥५५॥
औडुवानां चतुर्णां प्रागुक्ता सङ्ख्या चतुःस्वरौ ।
त्रिस्वरौ द्विस्वरावेकस्वरः प्रागुक्तसङ्ख्यकाः ॥५६॥
पञ्चविंशतिसंयुक्ता चतुस्त्रिंशच्छती त्वियम् ।
तानानां सदृशाकारा स्यात्तानैरौत्तरायतैः ॥५७॥
इत्येकाशीतिसंयुक्तं सहस्राणां चतुष्टयम् ।
तानानां पुनरुक्तानां पूर्णपूर्णैः सह क्रमैः ॥५८॥
अपनीयेत चेदेषा कूटतानमितिर्भवेत् ।
लक्षत्रयं सप्तदश सहस्राणि शतानि . च ॥५९॥
नवत्रिंशद्युतानीति,