सङ्गीतमकरन्द (देवर्षि नारद - प्राचीन भारतीय सङ्गीत, राग-रागिनी वर्गीकरण व नाद-ब्रह्म)

II INTRODUCTION
If all this vast hidden literature on Music existing in manus-
cripts at present be published, it will supply sufficient material to
scholars to construct an authentic history of the origin and develop-
ment of Aryan Music in India. Besides these works, the Vedas,
Bramhanas, Āranyakas, the various Suttras, Smritis, Purānas,
and the Kavyas and all such ancient literature, if studied critically
with a view to collect materials for a history of Music, will surely
disclose much interesting and valuable information. As an
instance I may quote here the following passage from Aitareya
Ārnyaka which incidentally furnishes a description of the Vīnā
that was in vogue in those times —
“ अथ खल्वियं दैवी वीणा भवति, तदनुकृतिरसौ मानुषी वीणा भवति । यथास्याः शिर
एवममुष्या शिर , यथास्या उदरमेवममुष्या अम्भणम् । यथास्यै जिह्वा एवममुष्यै वादनम्, यथा
अस्यास्तन्त्रय एवममुष्या अङ्गुलय । यथास्या स्वरा एवममुष्या स्वरा , यथास्याः स्पर्शा एवम-
मुष्या स्पर्शा , यथा ह्येवेयं शब्दवती तर्द्मवती एवमसौ शब्दवती तर्द्मवती, यथा ह्येवेयं लोमशेन
चर्मणाऽपिहिता भवति एवमसौ लोमशेन चर्मणाऽपिहिता । लोमशेन ह स्म वै चर्मणा पुरा वीणा
अपिदधति । स यो हैतां दैवीं वीणां वेद श्रुतवदनो भवति, भूमिप्राऽस्य कीर्तिर्भवति, यत्र क्वचार्या
वाचो भाषन्ते विदुरेनं तत्र ” इति
ऐतरेयारण्यक आ० ३ अ० २ ख० ५
( आनन्दाश्रमपुस्तक पृ० २०२ )
Now this passage furnishes a good deal of information about
the Vīnā then in vogue. The words Ambhana, Vādana, Tantra-
yah, Svarāh, Spars