साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

षष्ठः परिच्छेदः । ३४३
यथा वेण्याम्-दुर्योधनभ्रान्त्या भीमं प्रति 'युधिष्ठिरः-दुरात्मन्-
वनहतक-' इत्यादि ।
संक्षेपो यत्तु संक्षेपादात्मान्यार्थे प्रयुज्यते ।
यथा मम चन्द्रकलायाम्—'राजा—प्रिये,
'अङ्गानि खेदयसि किं शिरीषकुसुमपरिपेलवानि मुधा ।
( आत्मानं निर्दिश्य । )
अयमीहितकुसुमानां संपादयिता तवास्ति दासजनः ॥'
गुणानां कीर्तनं यत्तु तदेव गुणकीर्तनम् ॥ १९२ ॥
यथा तत्रैव—
'नेत्रे खञ्जनगञ्जने सरसिजप्रत्यर्थि—' इत्यादि ( २१० पृ. ) ।
स लेशो भण्यते वाक्यं यत्साद्गुण्यपुरःसरम् ।
यथा वेण्याम्—'राजा—
हते जराति गाङ्गेये पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
या श्लाघा पाण्डुपुत्राणां सैवास्माकं भविष्यति ॥'
मनोरथस्याभिप्रायस्योक्तिर्भङ्ग्यन्तरेण यत् ॥ १९३ ॥
यथा—
'रतिपेटीदलं विचिक्षेप मन्दमारुतः ।
पश्य सखि समालम्ब्योज्ज्वलमूर्ध्वगतिं शिखाम् ॥'
विशेषाथौहदिङ्मात्रेऽप्युक्तनिर्देशदीर्घते ।
....। दुरात्मन् ... ...
तेषाम् ... । अन्यार्थे ... प्रयुज्यते ...
कि । ... ... ...
... । साद्गुण्यपुरःसरं ...
इति ... ...
हि ... ... ...
द्यः भङ्ग्यन्तरेण ... रीत्येति ...
... ... ...
र्थः स्पष्टएव ...