साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ७२
जपरमेश्वरश्रीभोजदेवः कुशली नागहदपश्चिमपथकान्तःपातीवीराणके समुपगता-
न्समस्तराजपुरुषान्व्राह्मणोत्तरांश्चप्रतिनिवासिपट्टकिलजनपदादींश्च समादिशति—अस्तु
वः संविदितम्, यथा अतीताष्टसप्तत्यधिकसाहस्रिकसंवत्सरे ( १०७८ ) माघासि-
ततृतीयायां खावुदगयनपर्वणि कपित्थहलानां लेख्ये श्रीमद्धारायामवस्थितैरस्माभिः
स्नात्वा चराचरगुरुं भगवन्तं भवानीपतिं समभ्यर्च्य संसारस्यासारतां दृष्ट्वा
'वाताभ्रविभ्रममिदं वसुधाधिपत्य-
मापातमात्रमधुरो विषयोपभोगः।
प्राणास्तृणाग्रजलविन्दुसमा नराणां
धर्मः सखा परमहौ परलोकयाने ॥
भ्रमत्संसारचक्राग्रधाराधारामिमां श्रियम्।
प्राप्य ये न ददुस्तेषां पश्चात्तापः परं फलम् ॥'
इति जगतो विनश्वरं स्वरूपमाकलय्य उपरिलिखितग्रामः स्वसीमातृणगोचर-
यूतिपर्यन्तः सहिरण्यभागभोगः सोपरिकरः सर्वदायसमेतो ब्राह्मणधनपतिभट्टाय
भट्टगोविन्दसुताय बह्वृचाश्वलायनशाखाय त्रिपवराय चेलवलप्रतिबद्धश्रीवादादिनि-
र्गतराधासुरसद्भवर्णटाय मातापित्रोरात्मनश्च पुण्ययशोविवृद्धये अदृष्टफलमङ्गीकृत्य
आचन्द्रार्कार्णवक्षितिकालं यावत्परया भक्त्या शासनेनोदकपूर्वं प्रतिपादित इति मत्वा
तथा दीयमानभोगकरहिरण्यादिकमाज्ञाश्रवणविधेयैर्भूत्वा सर्वमस्मै समुपनेतव्यम् ।
सामान्यं चैतत्पुण्यफलं बुद्ध्वा अस्मद्वंशजैरन्यैरपि भाविभोक्तृभिरस्मत्प्रदत्तधर्मदायोऽय-
मनुमन्तव्यः पालनीयश्च ....................
इति कमलदलाम्बुविन्दुलोलां श्रियमनुचिन्त्य मनुष्यजीवितं च ।
सकलमिदमुदाहृतं च बुद्ध्वा नहि पुरुषैः परकीर्तयो विलोप्याः ॥
इति । संवत् १०७८ चैत्रशुदि १४ स्वयमाज्ञादापको महाक्ष० । स्वहस्तोऽयं
श्रीभोजदेवस्य ॥
( इण्डियन एण्टिक्वेरी ६।५३-५४ )
महिमा ।
स्यान्मतिश्चेद् भीमस्तद् राजन्यप्रतिभाऽसौ विस्फुरन्ती अभिनन्दनीय-
पताका विविद्योतरतिस्म इतिचेन्नरदेवप्रसाद राघवद्यात् पूर्वोक्तम्, यतोऽयं
तिले कदरप्रभवे संकीर्णे मनुष्यः । एवं मननधिया राजप्रसादमधिगन्तु-
मस्य (अप्पादीक्षितस्य) दिक्सौविद्यं विरचितवान्दण्डी कविपण्डितोऽभ्यर्हः ।
यतोऽनन्तरमभूद् यत्कविपण्डितसभ्याः परित्यागार्थः रघुनाथाभ्युदयम्
इत्युचे प्रणीतौ—
'दोषं नापि विनिन्द्येऽमुं पण्डितोऽप्यभितोऽवने ।
राज्यमीनांक्षिषु प्राक्तनीनां महिम्नाऽऽह्वयन् ।'
इत्यन्यत्र । स खल्विह वेङ्कटेशौ-सर्वविद्याधरनृसिंहमखी विरचितवि-
यशोभूषणटीका युद्धकाण्डे नास्ति अतो द्रष्टव्यं टीकासर्वस्वम् । —टीकातिहासश्चित्