साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ५
इति निरवाचि । निघण्टुप्रभृतीनां शब्दानामेतदनुमार्गेण व्युत्पादनम् । बहुत्र
ग्रन्थान्तरे सत्यप्यहोरात्रादितो होरादिशब्दव्युत्पादनमेतदुपज्ञमेव निधीयत इत्यलं प्रस-
ङ्गान्तरेण । प्रकृते श्रौतानि स्मार्त्तानि चोदाहरणानि बहूनि । तन्निदर्शत्तु—
‘मधुकैटभदानवेन्द्रमेदः-
प्लवचिन्ता विषमैव मेदिनी यम् ।
अधिवास्य यदि स्वकैर्यशोभि-
र्धिरसैनामुपभुञ्जते नरेन्द्राः ॥’ ( अनर्घ. १।१८ )
इत्यादिनानुमेयम् । एवं च मेदसो मेदिनीति नैरुक्ताः । मियतेस्तु वैयाकरणाः ॥
( ५ ) छाद्यते, वा छाद्यतेऽनेनेति छन्द इति नैरुक्ताः । छन्दयतेऽनेनेति तु वैया-
करणाः । तत्र चेद् ज्ञानादपि काव्येषु गानमिति तत्तद्विद्भिः पद्यगद्यानुरञ्-
जनीति गङ्गादास लक्षणोक्तम् । तत्र रजगणितानयो रगतौ—
‘द्विजपुरपरिमथ्यकारी यो
नरपतिरतिधनलुब्धात्मा ।
अयमिह निपतति पापोऽसौ
फलमिव पक्वतरं वृन्तात् ॥’