रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

2
ON THE CANONS OF INDIAN ART.
The Matsya-Purāṇa²⁴ enumerates the names of eighteen
(वास्तुशास्त्रोपदेशक) Vāstuśāstropadeśakas or Masters²⁵ of the Sciences
of Architecture, Sculpture and Painting, as follows :—
भृगुरत्रिर्वशिष्टश्च विश्वकर्मा मयस्तथा ।
नारदो नग्नजिच्चैव विशालाक्षः पुरन्दरः ॥
ब्रह्मा कुमारो नन्दीशः शौनको गर्ग एव च ।
वासुदेवोऽनिरुद्धश्च तथा शुक्को वृहस्पतिः ( शुक्रवृहस्पती ) ॥
अष्टादशैते विख्याता वास्तुशास्त्रोपदेशकाः ।
संक्षेपेणोपदिष्टं यन्मनवे मत्स्यरूपिणा ॥
The Agni-Purāṇa²⁶ gives another list of 25 authoritative
texts, as follows :—
हयग्रीव उवाच—
वैष्णवादीनां प्रतिष्ठादि वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे ।
प्रोक्तानि पंचरात्राणि सप्तरात्राणि वै मया ॥ १ ॥
व्यस्तानि मुनिभिर्लोके पंचविंशति संख्यया ।
हयशीर्षं तन्ममात्रं तन्त्रं त्रैलोक्यमोहनम् ॥ २ ॥
वैभवं पौष्करं तन्त्रं प्रह्लादं गार्ग्यगालवम् ।
नारदीयं च संप्रश्नं शाण्डिल्यं वैश्वकं तथा ॥ ३ ॥
24. Matsya-Pūraṇa. Ānandāśram Ed., 1907. Chapter 252.
25. See Haridas Mitra : Op. cit.
26. Agni-Purāṇa. Edited by Rajendralal Mitra. (Bibliotheca
Indica). Chap. 39, v. 1-5.
There are some different readings, noted in this edition :—
१ श्लोके चैश्वरं तथेति ग, घ, ङ—चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः । प्रह्लादगार्ग्यगालवं ।
४ „ कापिळं इति पाठः ।
५ „ तथाष्टाङ्गमिविति ख, ङ—चिह्नितपुस्तकपाठः ।
The texts, quoted are from P. K. Acharya : Ind. Architecture, p. 165—
Edition, not noted, but seems to be corrupt. See Note 31 Infra.