ऋतुसंहारम् (महाकवि कालिदास - षड्ऋतु काव्य सान्वय हिन्दी व्याख्या)

प्रथमः सर्गः । १५
पुलो महान्पुलिनदेशस्तीरप्रान्तो यस्यास्तां तथोक्तां निम्नगां
नदीं संविशन्त्याश्रयन्त इत्यर्थः ॥
कमलवनचिताम्बुः पाटलामोदरम्यः
सुखसलिलनिषेकः सेव्यचन्द्रांशुहारः१।
व्रजतु तव निदाघः कामिनीभिः समेतो
निशि सुललितगीते हर्म्यपृष्ठे सुखेन ॥ २८ ॥
कमलेति ॥ सुललितमतिरमणीयं गीतं गानं यस्यास्त-
स्याः संबोधन हे सुललितगीते । कमलानां पङ्कजानां वनेन
समुदायेन चितं व्याप्तमम्बु जलं यस्मिन्स तथोक्तः । पाट-
लानां पाटलकुसुमानामामोदो गन्धो रम्यो रमणीयो यस्मि-
न्स तथोक्तः । यद्वा पाटलामोदेन रम्यो रमणीय इति ।
सुखः सुखकरः सलिलस्य निषेकः स्नानं यस्मिन्स तथोक्तः।
सेव्याः सेवितुं योग्याश्चन्द्रस्यांशवः किरणा हाराः कुसुममा-
लाश्च यस्मिन्स तथोक्तः कामिनीभिः समेतो युक्तो निदाघो
निदाघकालो निशि रात्रौ हर्म्यपृष्ठे प्रासादतले सुखेन तव
व्रजतु गच्छत्वित्यर्थः ॥
इति भारद्वाजगोत्रोत्पन्नमणिरामविरचितया चन्द्रिकाख्यया व्याख्यया
समेतः कविश्रीकालिदासकविवराग्रणीकृतावृतुसंहारे महाकाव्ये
ग्रीष्मवर्णनं नाम प्रथमः सर्गः ।
१. 'जालः.' २. 'सुललितगीतैः.'