रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)
Ratnavali Natika of Emperor Harsha with Commentary
सम्राट हर्षवर्धन द्वारा
पृष्ठ 501, कुल 520 में से
संदर्भ में पढ़ें456 रत्नावली
a wife as A'ryá...Halá is used between friends of equal rank,
Hanjá is addressed to a servant.” (Keith, Sanskrit Drama,
P. 314.)
For, further, details, vide, Sáhityadarpana, Ch. VI. 144-158.
“राजा स्वामीति देवेति भर्त्य भंड़ेति चाधमैः ॥१४४॥
राजर्षिभिर्वयस्येति तथा विदूषकेण च ।
वयस्येत्यथवा नाम्ना वाच्यो राज्ञा विदूषकः ॥१४६॥
वाच्यौ नटीसूत्रधारावार्य्यनाम्ना परस्परम् ।
वदेद्राज्ञीं च चेटों च भवतीति विदूषकः ॥१४८॥
......वक्तव्योऽमात्य आर्य्येति चाधमैः ।
विप्रैरप्यममातेति सचिवेति च भण्यते ॥१५१॥
साधो इति तपस्वी च ... ...
हलेति सदृशी प्रेष्या हञ्जे ... ... ” ॥१५५॥
Also in नाट्यशास्त्र (Ch. XIX)—
“सर्व्वस्त्रीभिः पतिर्वाच्य आर्य्यपुत्रेति यौवने ।
राजन्वाऽथ सम्भाष्या सर्व्वाः परिजनेन तु ।
भट्टिनी स्वामिनी देवी इत्येवं नाटके बुधैः ॥२१॥
देवैति महिषी वाच्या राज्ञा परिजनेन च” ।
भाषाविभाग :—
पुरुषाणामनीचानां संस्कृतं ... ... ॥१५८॥
शौरसेनी प्रयोक्तव्या तादृशीनाञ्च योषिताम् ।
आसामेव तु गाथासु महाराष्ट्रीं प्रयोजयेत् ॥१५९॥
अत्रोक्ता मागधी भाषा राजान्तःपुरचारिणाम् ।
प्राच्या विदूषकादीनां ... ... ...
चेटीनामप्यनीचानामपि स्यात् शौरसेनिका ॥१६४॥
For, details, vide, Sáhityadarpana, Ch., VI, 158-169.