रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

चतुर्थोऽङ्कः 395.
तेषां मार्गाः ( ६ष्ठीतत् ) तैः । मार्गण means "arrow"—"कलम्बमार्गणशराः"—
अमरः ।
The metre is वसन्ततिलकम् । The figure of speech is उत्प्रेक्षा ।
Ch. of voice—...तन्वा......अमुया...मन्यते......प्रियतमया......प्रविष्टया
( भूयते or, हृदयं प्रविष्टम् ) ॥२॥
विश्रामस्थानम्—विश्रामस्य स्थानम् ( ६ष्ठीतत् ) ; the form विश्राम is
erroneous according to Pánini. The proper form is विश्रम ।
The unjustifiability of the form is referred to in काशिका—"सूर्य-
विश्रामभूमिरित्येवमादिकं प्रयोगम् अन्याय्यमेव मन्यते इति" ।
निर्भरोत् etc.—निर् निःशेषेण भरः यस्यां सा ( बहु ) निर्भरा उत्कण्ठा
( कर्मधा ) तेन परिच्छामः ( ३यातत् ) तम् । परि — क्षै + क्त = परिच्छामः, ema-
ciated ; cf. “एवमुत्सुकोऽपि प्रियदर्शनो देवः”—Shákuntala, VI.
P. 329. Sl. 3. अदक्षिणम्—Not generous. न दक्षिणः ( नञ्तत् ) तम् ।
“दक्षिणे सरलोदारौ”—अमरः ।
N. B. The King says so because he could not yet follow
Ságariká to her fate, inspite of his hearing that something
calamitous has happened to his beloved.
मूषिताः—Deprived ; मुष ( to steal ) + कर्मणि क्त । Conj. मुष्णाति
etc. ( क्र्यादि ) ।
The metre is वसन्ततिलक । The figure of speech is दीपक
mingled with काव्यलिङ्ग ।
P. 330. निरनुरोधिता—The state of being in want of regard.
निर् — अनु + रुध् + णिनि स्त्रियामीप् = निरनुरोधिनी, तस्याः भावः इति निरनुरोधिनी

• तल् ( भावे ) + टाप् स्त्रियाम् ।
  Sl. 4. In this shloka the King observing the jewel-
  necklace offered by Vidushaka, means to say that the necklace