रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

306 रत्नावली
P. 254. विश्रब्धा—Confidently. वि—श्रम्भ् + क्त + स्त्रियाम् टाप् । “विश्रब्धः
केलिकलहे विश्वासे प्रणये वधे”—हेमचन्द्रः ।
P. 255. कटुकितानि—कटुः एव इति कटु + स्वार्थे क = कटुकः । कटुक + इतच्
तारकादित्वात् । कटुकित means “Embittered.”
सुखयतु—सुखं करोतु इति सुख + णिच् ( तत् करोति तदाचष्टे—इत्यादिना ) +
लोट् तु । अथवा सुख दुःख तत्क्रियायाम् + लोट् तु ।
मधुरवचन etc.—मधुराणि वचनानि ( कर्मधा ) तेषाम् उपन्यासः ( ६ष्ठीतत् ) ।
उप - नि - अस् + घञ् = उपन्यासः, use.
प्रियंवदः—प्रियं वदतीति प्रिय - वद् + खच् ।
कुपितकामिनी—Adj. to मृगलाञ्छनः । कुपिता कामिनी ( कर्मधा ) तस्याः
कपोलम् ( ६ष्ठीतत् ) तस्य सन्निभः ( ६ष्ठीतत् ) । As the checks of a lady
grow reddish through anger, so the Eastern direction has
assumed the reddish hue just on the eve of the rise of the
moon.
मृगलाञ्छनः—The moon ; मृगः लाञ्छनं ( कलङ्कः ) यस्य ( बहु ) सः ।
“कलङ्काङ्कौ लाञ्छणञ्च चिह्नं लक्ष्म च लक्षणम्”—अमरः । The spot on the
moon is conventionally called मृग, हरिण (deer) and sometimes
शशक, शश ( hare ) ; and accordingly the moon is called मृगाङ्क,
शशाङ्क etc.
Sl. 12. त्वद्वदनापहृत etc.—Adj. to निशानाथः । तव वदनं ( ६ष्ठीतत् )
तेन अपहृतम् कान्तिसर्व्वस्वं यस्य ( बहु ) सः । कान्तिः एव सर्व्वस्वम् ( रूपक—मयूर-
व्यंसकादि ) सर्व्वस्वं ( कर्मधा ), कान्तिः सर्व्वस्वमिव ( उपमान कर्मधा ) ।
ऊर्ध्वकरः—(1) With rays scattered upwards. (2) With hands
raised aloft. ऊर्ध्वः करः यस्य ( बहु ) सः ।
प्रतिकर्त्तुम्—To take revenge.
N. B. Just as a person, being robbed of all (he had), takes