रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

तृतीयोऽङ्कः 291
. पञ्च बाणाः—The five recognized flowers are figuratively called
the five arrows of the god of love. They are :—
“अरविन्दमशोकञ्च चूतञ्च नवमल्लिका ।
नीलोत्पलञ्च पञ्चैते पञ्चबाणस्य सायकाः ॥”
नियताः—Settled, fixed. नि - यम् + क्त कर्म्मणि ।
अस्मद्विधः—अस्माकं विधा इव विधा ( अवस्था ) यस्य ( बहु ) सः । This
refers to his being himself in love-sick condition.
लक्ष्यः—Mark, target. लक्ष् + णिच् + यत् ।
लोके...गतम्—It is known in the world that all love-sick per-
sons are aimed at by the five arrows of the god of love.
विप्रतीपम्—Reversed. विप्रतिगता आपो यस्मिन् ( बहु ), the प of अप् is
changed into ई if it is preceeded by द्वि, अन्तर or उपसर्ग in a
compound by the rule “द्व्यन्तरुपसर्गेभ्योऽप ईत्” । The समासान्त अ comes
by the rule “ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे” ।
त्वयि—विषयाधिकरणे ७मी ।
असंख्याः—नास्ति संख्या येषां ( बहु ) तैः । Adj. to शरैः ।
अशरणः—नास्ति शरणं यस्य ( बहु ) सः । शरण means shelter etc.
‘शरणं गृहरक्षित्रोः’—अमरः ।
कामिजनः—कामिनां जनः ( ६ष्ठीतत् ) or कामी जनः कर्मधा । न् of कामिन्
elided by the rule “नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य” । कामिजनः is here in प्रथमा
being the direct object of the root नी in नीतः—“गौणे कर्मणि दुह्यादेः
प्रधाने नीहृकृष्वहाम्” ।
पञ्चताम्—(1) The state of being reduced to the number five.
(2) Death. “पञ्चता मृत्युः”—अमरः । In death the five great
elements पृथिवी, अप् etc. ( पञ्च महाभूत ), of which the gross physical
body of ours is composed, are separated and merge in their