रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

242 रत्नावली
स्थगयति आच्छादयति ऋणद्धीति यावत् । ततः अन्यामपि दिशं स्थगयति इत्यर्थः । क्रमात्-
क्रामन् सञ्चरन्। अद्रिः पर्व्वतः द्रुमः वृक्षः पुरविभागाश्च नगरविभागाश्च तान्
तिरयति आच्छादयति । ततः पीनत्वं स्थूलत्वम् उपेतः तदनु ततः इत्यर्थः जनस्य ईक्षणपथं
दृष्टिपथं हरति ॥ स्वभावोक्तिरलङ्कारः । शिखरिणी वृत्तम् ॥७॥
बहुलपादपतया वृक्षबहुलतया । पिण्डीकृतान्धकारं घनीभूतान्धकारं वृक्षाणां निरन्तर-
सन्निविष्टतया इत्यर्थः । पुष्पगन्धेन मार्गं निश्चिनोति पालीयमिति । इयं चम्पकानां
चम्पकवृक्षाणां पाली पङ्क्तिः । सिन्धुवारः वृक्षविशेषः सान्द्रा घना बकुलविटपिनां वीथी
पङ्क्तिः । पाटलानां पाटलवृक्षाणाम् एषा पङ्क्तिः । एवं विविधं गन्धम् आघ्राय वीप्सायां
द्विरुक्तिः । अधिगतैः ज्ञातैः पादपैः वृक्षैः करणैः द्विगुणतरेण तमसा निङ्गुतः आच्छादितः
अपि एषः पन्थाः चित्रैः गन्धादिभिरित्यर्थः । व्यक्तिम् अभिव्यक्तिं सुस्पष्टतामिति यावत् ।
प्रयाति । स्रग्धरा वृत्तम् ॥८॥ निपतन्तः मधुकराः यस्मिन् तत् । बकुलकुसुमानाम्
आमोदेन गन्धेन वासितं सुगन्धीकृतं दिशां मुखानि यस्मिन् तत् । मसृणा अकर्कशाः
मरकतमणयः तैः निर्भितं यत् शिलाकुट्टिमं बद्धभूमिः तस्मिन् सुखायमानाः सुखमनुभवन्तः
चरणसञ्चाराः पादविक्षेपाः तैः सूचितं माधवीलतामण्डपम् । लघु शीघ्रम् । स्वर्गस्त्रिया
स्वस्त्रिया यः समागमः तं परिभावयति तिरस्करोति । यः तस्य पक्षपातः
आदरातिशयः ।
**Prose order :—**हरकण्ठद्युतिहरः अयं तमःसंघातः पुरः पूर्ध्वामेव दिशं
स्थगयति ततः अन्यामपि ( दिशं स्थगयति ) क्रमात् क्रामन् अद्रिद्रुमपुरविभागान् तिरयति ।
तदनु पीनत्वम् उपेतः जनस्येक्षणपथं हरति ( पाठान्तरे—भुवनेक्षणफलं हरति ) ॥७॥
नियतमियं चम्पकानां पाली, अयम् असौ सुन्दरः सिन्धुवारः, तथा इयं बकुलविटपिनां
सान्द्रा वीथी, एषा पाटला पङ्क्तिः । एवं विविधगन्धम् आघ्राय आघ्राय अधिगतैः पादपैः
चित्रैः द्विगुणतरतमोनिङ्गुतः अपि एषः पन्थाः व्यक्तिं प्रयाति ॥८॥
Beng. Trans. রাজা—( আনন্দের সহিত চারিদিকে অবলোকন করিয়া ) বয়স্য,
ঠিকই লক্ষ্য করিয়াছ। কেননা, হরকণ্ঠদ্যুতিহারী এই তমোরাশি আগে পূর্ব্বদিক্ তারপর
অন্যদিক্ আচ্ছন্ন করিয়া ক্রমে ক্রমে অগ্রসর হইতে হইতে পর্ব্বত বৃক্ষ ও জনপদের