रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः 103
(god of love). The name स्मर is due to the loss of physical
existence by कामदेव and to being only remembered in mind.
उद्भिनापर etc.—Adj. to अशोकः। Having another tender twig
sprouted up. उद्भिन्नः अपरः मृदुतरः किसलयः यस्य ( बहु ) सः। उद्—भिद् +
क्त = उद्भिन्न shooting up.
N. B. The Queen put her hand on the Ashoka tree and
her hand being of reddish colour it seemed as if another tender
twig sprouted up. The metre is आर्या and the figure of speech
is उत्प्रेक्षा।
Ch. of voice.—स्पृष्टं—किसलयम् अशोकं लक्षयामि ( अहम् )।
Shloka 22. पाणिसम्पर्श etc. The joy of the touch of your hands.
पाण्घोः स्पर्शः ( ६षीतत् ) तस्य उत्सवः ( ६षीतत् )। उत्सव means 'joy'
here.
अनङ्गत्वम्... The bodilessness is due to his being burnt by
Shiva.
The figure of speech is उत्प्रेक्षा and the metre is अनुष्टुप्।
Ch. of voice.—अनङ्गेन अनेन...निन्दिष्यते।......पाणिसम्पर्शोत्सवेन...
सम्भाव्येन......( भूयते )। or असौ संभाववान् पाणिसम्पर्शोत्सवं...।
P. 56. कुसुमलोभ etc.—Adj. to मया। कुसुमस्य लोभः ( ६षीतत् ) तेन
उत्क्षिप्तं ( ३यातत् ) तादृशं हृदयं यस्याः ( बहु ) तया।
शुभदर्शनः—Of auspicious view. अमोघदर्शनः... with a view yielding
success. By these two epithets Ságariká sincerely wishes her
desire to be fulfilled in the form of her marriage with the
King.
P. 59. वैतालिकः—Bard; विविधः तालः = वितालः तेन जीवतीति विताल
+ ठक् = वैतालिकः who sings with different तालs।