रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

100 रत्नावली
श्रद्धालु—means 'having confidence.' 'श्रद्धालुः श्रद्धया युक्तो' इत्यमरः ।
श्रत् + धा - आलुच् ताच्छील्ये = श्रद्धालु ।
अनुदिनम्—Throughout these days. दिनं दिनम् प्रति ( अव्ययीभावः ) ।
आयास्यते—is troubled. आ - यस् + णिच् + लट्_ ते कर्मणि ।
नवमालिका—This is a kind of creeper of which the flower is
used as an arrow of Cupid.
प्रकाशम्—Loudly. This is a dramatic direction. “सर्व्वश्राव्यं प्रकाशं
स्यादश्राव्यं स्वगतं मतम् ।”
दृष्टिगोचरम्—obj. to पतिता । दृष्टेः गोचरः ( ६ष्ठीतत् ) तम् । गोचर
means विषय । गावः ( अक्षीणि ) चरन्ति यस्मिन् इति गो + चर् + अधिकरणे घः
i.e., in which the senses like eyes and others are concentrated.
मदनमहोत्सव etc.—मदनस्य महोत्सवः ( ६ष्ठीतत् ) तस्मिन् पराधीनः (७मीतत्)
“परतन्त्रः पराधीनः” । Engaged in the Cupid-festival.
पुष्पावचयम्—Plucking of flowers. पुष्पाणाम् अवचयः ( ६ष्ठीतत् )
अव - चि + अच् = अवचयः Plucking. There is a difference between
अवचय and अवचाय । If the flowers or fruits are plucked by one's
own hand then the form अवचाय is used. Bhattoji says “हस्तादान
इत्यनेन प्रत्यासत्तिरादेयस्य लक्ष्यते । पुष्पप्रचायः । हस्तादाने किम् ? वृक्षाग्रस्थानां फलानां
यष्ट्या प्रचयं करोति । अस्तेये किम् ? पुष्पप्रचयश्चौर्येण ।” Cf.—वामन ( काव्य-
लङ्कारसूत्र )—“अवसरावचायङ्गद्योर्दीर्घञ्चक्रस्तव्यासी बालानाम्” ( ५।२।४० )। But
if those are plucked by means of a stick or other things then the
form अवचय is used. Again, when the stealing of flowers by a
thief is indicated then अवचय is used. Here from the expression
पुष्पावचयं करोति is appears that Ságariká was plucking flowers
from long trees by means of some other thing than hands.
P. 51. प्रद्युम्नम्—The son of Krishna and Rukmini. He is