रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः 85
मह meant उत्सव । "महस्तूत्सवतेजसोः" । महत् + ईयसुन् द्वितीयाकवचनम् =
महीयांसम् ।
पुरजन-प्रमोदम्—The rejoicing of the citizens. पुरस्य जनाः ( ६ठीतत् )
तेषां प्रमोदः ( ६ठीतत् ) तम् ।
Shloka 8. This shloka admits of double meaning. The king
उदयन is compared with कुसुमचाप ।
विश्रान्त etc.—(1) Whose talk about the war has ceased (King)
(2) whose talk about the body has ceased ( Cupid ). विश्रान्ता
विग्रहस्य कथा यस्य ( बहु ) सः । विग्रह means 'body', 'war'—
“गात्रं वपुः संहननं शरीरं वर्ष्म विग्रहः”—अमरः ।
“विग्रहः कायविस्तारविभागे ना रणऽस्त्रियाम्”—मेदिनी ।
The king उदयन has been relieved of all troubles of war
owing to the adversaries being totally vanquished. The god
of love also being reduced to ashes by Shiva, no talk about his
having a body ( विग्रह ) arises.
रतिमान्—(1) causing delight ( रति ) to the people ( King ),
(2) with Rati as his wife ( Cupid ).
जनस्य चित्ते वसन्—(1) The popular king wins the heart of
people ; (2) The god of love dwells in the mind as he is called
मनसिज ।
प्रियवसन्तकः—(1) with Vasantaka ( the name of the विदूषक ) as
his favourite ( King ) ; (2) with spring season ( वसन्त ) as his
companion ( Cupid ). प्रियः वसन्तकः यस्य सः ( बहु ) or प्रियः वसन्तः यस्य सः
( बहु ), समासान्त-कप्प्रत्ययः ।
निजमहोत्सव etc.—निजः महोत्त्सवः ( कर्मधा ) तस्य दर्शनम् तस्मै । निज
means 'own'. 'स्वके नित्ये निजं विदुः' । In the case of the King