रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 550, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ५२४ ) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
एकैकां वटिकां खादेन्नागवल्लीदलद्रवैः ।
हन्ति त्रिदोषसम्भूतं ज्वरञ्चैव सुदारुणम् ॥ ४ ॥
चिरज्वरञ्च कासञ्च शूलं सर्वभवं तथा ।
शिशूनां रोगनाशाय शिवेन परिकीर्तितः ॥ ५ ॥
शुद्ध पारा और शुद्ध गंधक यह प्रत्येक चार चार तोले और सोना-
माखी २ तोले लेवे, इन तीनों औषधियोंको एकत्र पीसकर दृढ लोहेके
पात्रमें कुकुरभांगरेके रसमें, भांगरेके रसमें और सम्हालूके रसमें अलग
अलग भावना देकर उत्तम पत्थरके खरलमें लोहेके डंडेसे खरल करे ।
पश्चात् इसकी सरसोंकी बराबर गोली बना लेवे । पानके रसके साथ
इस औषधिके सेवन करनेसे बालकोंका दारुण सन्निपातज्वर, बहुत
दिनोंका पुराना ज्वर, खाँसी और त्रिदोषजशूल नष्ट होते हैं । यह
बालरस नामक औषधि बालकोंके रोगोंको दूर करनेके लिये स्वयं
महादेवने कही है ॥ १-५ ॥
अपर बालरस ।
पलं शुद्धस्य सूतस्य गन्धकस्य च तत्समम् ।
सुवर्णमाक्षिकस्यापि चार्द्धभागं नियोजयेत् ॥६॥
ततः कज्जलिकां कृत्वा पात्रे लौहमये दृढे ।
केशराजस्य भृङ्गस्य निर्गुण्ड्याः पर्णसम्भवम् ॥७॥
स्वरसं काकमाच्याश्च ग्रीष्मसुन्दरकस्य च ।
सूर्यावर्त्तकवर्षाभूभेकपर्णीरसैस्तथा ॥ ८ ॥
श्वेतापराजितायाश्च रसं दद्याद्विचक्षणः ।
देयं रसार्द्धभागेन चूर्णं मरिचसम्भवम् ॥ ९ ॥
शुभे शिलामये पात्रे यामं दण्डेन मर्दयेत् ।
शुष्कमातपसंयोगाद्वटिकां कारयेद्भिषक् ॥ १० ॥