रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 526, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें(५००) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
अथ मसूरिकाचिकित्सा ।
पापरोगान्तक रस ।
अथ शुद्धस्य सूतस्य मूर्च्छितस्य मृतस्य च ।
द्विबलापिप्पलीधात्रीरुद्राक्षघृतमाक्षिकैः ॥
पापरोगान्तको योगः पृथिव्यामेव दुर्लभः ॥ १ ॥
इति रसेन्द्रसारसंग्रहे मसूरिकाचिकित्सा ।
रससिन्दूर, खिरैंटी, कंघी, पीपल, आमले और रुद्राक्ष इन सबका
चूर्ण तथा घी और सहत सबको मिलाकर सेवन करनेसे मसूरिका
रोग नष्ट होता है । यह औषधि पृथिवीमें दुर्लभ है । इसको पाप-
रोगान्तक रस कहते हैं ॥ १ ॥ इति मसूरिकाचिकित्सा ।
अथ क्षुद्ररोगचिकित्सा ।
क्षुद्ररोगेषु मतिमांस्तत्तदौषधयोगतः ।
भस्मसूतं प्रयुञ्जीत तथात्र योगवाहिकम् ॥ १ ॥
इति रसेन्द्रसारसंग्रहे क्षुद्ररोगचिकित्सा ।
बुद्धिमान् वैद्य क्षुद्र रोगोंमें उन्हीं उन्हीं क्षुद्ररोगनाशक औषधि-
योंके अनुपानके साथ रससिन्दूरका प्रयोग करे तथा अन्यान्य योग-
वाही औषधियोंका भी प्रयोग करे ॥ १ ॥ इति क्षुद्ररोगचिकित्सा ।
अथ मुखरोगचिकित्सा ।
चतुर्मुख रस ।
मृतं सूतं.मृतं स्वर्णं द्वाभ्यां तुल्यां मनःशिलाम् ।
विमर्दयेच्च तैलेन अतसीसम्भवेन च ॥ १ ॥
तद्गोलं वस्त्रतो बद्ध्वा लेपयेच्च समन्ततः ।
अतसीफलकल्केन दोलायन्त्रे त्र्यहं पचेत् ॥
उद्धृत्य धारयेद्वक्त्रे जिह्वादन्तास्यरोगनुत् ॥ २ ॥