रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

३७६ रसतरङ्गिणी
वयस्यं बल्यं विषमज्वरहरं त्वन्त्रशोषक्षयघ्नम् ।
रुच्यं पुष्यं पवनशमनं दीपनञ्चातिकेश्यं
हन्यादेतन्नियतमचिरादेव रोगानशेषान् ॥ ७० ॥
मधुरं अत्यन्तमधुरम् । अशेषान् रोगान् हन्यादिति, तथा संस्मरुः प्राञ्चः
“सर्वौषधिप्रयोगेण व्याधयो न गता हि ये । कर्मभिः पञ्चभिश्चापि सुवर्णं तेषु
योजयेत् ॥ शिलाजतुप्रयोगैस्तु ताप्यसूतकयोस्तथा । अन्यै रसायनैश्चापि प्रयोगो
हेम्न उत्तमः” ॥ ७० ॥
भा.टी.—स्वर्ण की भस्म स्निग्ध, अत्यन्त मधुर, वृष्य, आयु के लिये
अत्यन्त हितकारक, उत्तमवर्णोत्पादक, बलकारक, सर्वशरीरगत-विषनाशक, आँतों
के क्षय के लिये उत्तम, रुचिकारक, पवित्र (सत्त्वगुणोत्पादक), वातप्रकोप-
शामक, दीपक, बालों के लिये अत्यन्त हितकारक होती है। इसके अतिरिक्त
स्वर्ण रसायन होने तथा बल्य होने से सब रोगों को नष्ट करती है ॥ ७० ॥
विशिष्टा गुणाः
मृतं सुवर्णं शिशिरं वयःस्थापनमुत्तमम् ।
स्मृतिप्रदं परञ्चैव त्रिदोषज्वरनाशनम् ॥ ७१ ॥
सौन्दर्यमुखलावण्यं ललनानां विवर्धयेत् ।
पित्तहारित्वमङ्गेषु जनयेच्च विशेषतः ॥ ७२ ॥
मृतं सुवर्णं सुस्निग्धं वाग्विशुद्धिकरं परम् ।
चिन्ताशोकभयक्रोधसम्भूतामयनाशनम् ॥ ७३ ॥
शिरोदेशे प्रवृद्धांस्तु रक्तसञ्चरणक्रियाम् ।
आत्मघाताभिलाषं च प्राबल्येन समुत्थितम् ॥ ७४ ॥
अस्थिक्षतं त्वस्थिशोथं तथा जङ्घास्थिवेदनाम् ।
फिरङ्गजां मुष्कमांसवृद्धिञ्चापि चिरन्तनीम् ॥ ७५ ॥
उन्मादमथ वैचित्यं योषापस्मारकं तथा ।
चित्तोद्वेगं भ्रमं ग्लानिं नाशयेदविकल्पतः ॥ ७६ ॥
हृल्लेपनप्रशमनं मुष्कशोथप्रणाशनम् ।
अस्थिशोषहरं चैव मूर्च्छार्त्तिपरिकृन्तनम् ॥ ७७ ॥
कासश्वासप्रशमनं परमोजोविवर्द्धनम् ।
अतिसारग्रहणिपाण्ड्वामयनिषूदनम् ॥ ७८ ॥