रामायण मीमांसा (स्वामी करपात्री जी महाराज - रामायण दार्शनिक महाग्रन्थ एवं सम्पूर्ण चरित्र-मीमांसा)

“अतत्त्वस्याप्यरूपस्य तत्प्राप्तेर्हेतुना पुनः।
तत्त्वन्यासमिति प्राहुर्न्यासतत्त्वविदो बुधाः ॥
यः कुर्यात् तत्त्वविन्यासं स पूतो भवति ध्रुवम् ।
तदात्माननुप्रविश्य भगवानिह तिष्ठति ॥
यतः स एव तत्त्वानि सर्वं तस्मिन् प्रतिष्ठितम् ।”
मातृकादेवतयोरन्ते नमः पदं दातव्यम् । इति बृहत्तत्त्वन्यासः ।
अथ मूर्तिपञ्जरन्यासः— “तन्मूर्तिपञ्जरन्यासं कथयिष्येऽधुना परम् ।
यस्मात्फलान्तरं नास्ति पुंसस्तन्मूर्तिसिद्धये ॥”
ॐ अं ॐ रां केशवाय धात्रे नमो ललाटे । ॐ आं णं रां नारायणायार्यम्णे नमो नाभौ । ॐ इं मों मां
माधवाय मित्राय नमो हृदये । ॐ ईं मं यं गोविन्दाय वरुणाय नमः कण्ठे । ॐ उं गं नं विष्णवेंऽशवे नमो दक्षिणपार्श्वे ।
ॐ ऊं वं मं मधुसूदनाय भगाय नमो दक्षिणांसे । ॐ एं तें रां त्रिविक्रमाय विवस्वते नमो दक्षिणकन्धरे । ॐ ऐं वां रां
वामनाय इन्द्राय नमो वामपार्श्वे । ॐ ओं सुं मां श्रीधराय पूष्णे नमो वामांसे । ॐ औं दें यं हृषीकेशाय पर्जन्याय नमो
वामकन्धरे । ॐ अं वां नं पद्मनाभाय त्वष्ट्रे नमः पृष्ठे । ॐ अः यं मं दामोदराय विष्णवे नमः ककुदि । ॐ नमो
भगवते वासुदेवाय मूर्ध्नि ।
“तन्मूर्तिपञ्जरन्यासोऽभिहितः परमेष्ठिना ।
सकृन्न्यासाद् भवेन्मन्त्रो राममूर्तिरनुत्तमः ॥”
इति मूर्तिपञ्जरन्यासः ।
अथ किरीटन्यासः—ॐ किरीटहारकेयूरमकरकुण्डलचक्रशङ्खगदाम्बुजहस्तपीताम्बरधरश्रीवत्साङ्कितवक्षः-
स्थलश्रीभूमिसहितात्मज्योतिर्द्वयदिवाकरसहस्रादित्यतेजसे नमः । इति मन्त्रं स्वशरीरे परतेजोव्याप्तिं स्मरन् किरीटमुद्राय
मूर्ध्नि विन्यसेत् ।
इति किरीटन्यासः ।
अथेन्द्रियन्यासः — “वक्ष्येऽहमिन्द्रियन्यासमिन्द्रियाणां विशुद्धये ।
यथा सम्प्राप्यते रामो देशिकेन्द्रेण धीमता ॥”
ॐ दिग्भ्यो नमः श्रोत्रयोः । ॐ वायवे नमस्त्वचि । ॐ आदित्याय नमश्चक्षुषोः । ॐ वरुणाय नमो जिह्वा-
याम् । ॐ अश्विभ्यां नमो घ्राणयोः । ॐ अग्नये नमो वाचि । ॐ इन्द्राय नमः पाण्योः । ॐ विष्णवे नमः पादयोः ।
ॐ मित्राय नमः पायौ । ॐ प्रजापतये नमः उपस्थे । ॐ चन्द्रमसे नमो मनसि । ॐ ब्रह्मणे नमो बुद्धौ । ॐ रुद्राय नमः
अहङ्कारे । ॐ क्षेत्रज्ञाय नमः चित्ते । ॐ अं ईश्वराय नमो मनसि । इति इन्द्रियन्यासः । अथ ऋष्यादिन्यासः—
“न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि मनोः सर्वफलप्रदम् ।
न्यासं विना जपं प्राहुरासुरं विफलं बुधाः ॥
ऋषिर्ब्रह्मास्य मन्त्रस्य गायत्रं छन्द उच्यते ।
रामाख्यं वैष्णवं धाम देवता परिकीर्तिता ॥
आद्यं बीजं नतिः शक्ती रामायेति च कीलकम् ।
ऋषिर्गुरुत्वात् शिरसैव धार्यश्छन्दोऽक्षरत्वात् रसनागतं स्यात् ॥