पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

९२८ ब्रह्मसूत्रभाष्यम्. [ अध्या - ३. पा - ४. ]
चीणेऽकृते वा ज्ञानस्य न विशेषोऽस्ति कर्मणि ॥ इति
ब्रह्मतर्के ॥ ९ ॥
⸎
२. अधिकरणम् ॥
( १ ) सर्वेषां पुरुषार्थापेक्षित्वात् ज्ञानाधिकारितेति ।
( २ ) अत आह—
सू—ॐ ॥ असार्वत्रिकी ॥ ॐ ॥ १० ॥
न सर्वेषामधिकारः ॥ १० ॥
( ३ ) सू—ॐ ॥ विभागश्शतवत् ॥ ॐ ॥ ११ ॥
सामर्थ्यरूपो नास्तीत्यर्थः । 'हि' यस्माद्ब्रह्मतर्के इति व्यासमतस्य दे
वताविषयत्वोक्तेर्न विरोध इति वाक्यशेषः । यद्वा—तत्त्वप्रदीपानुसा
रात्फलाधिक्यं ज्ञानानां विशेषश्चोक्त इति शेषः ॥ ९ ॥
॥ इति पुरुषार्थाधिकरणम् ॥
:*:-
२. अधिकरणम् ॥
( १ ) अत्राधिकरणे ज्ञाने सर्वेषामधिकाराभावो वर्ण्यते । पूर्वपक्ष
यति—सर्वेषामिति ॥ 'सर्वेषां' जनाना पुरुषैरर्थ्यमानो यो ज्ञानसा
ध्यो मोक्षः तदपेक्षित्वात् निर्दुःखसुखमाप्नुवानीति तदर्थित्वादित्यर्थः ।
उपलक्षणमेतत्—सर्वेषां ज्ञानसाधने श्रवणादौ सामर्थ्यात्तदुपयोगि
विद्वत्तासद्भावाच्चेत्यपि ज्ञातव्यम् । ज्ञानाधिकारिता स्यादिति शेषः ।
सर्वेषामधिकार इत्यनुक्त्वा अधिकारितेति स्त्रीलिङ्गप्रयोगेन वक्ष्यमाण
सूत्रं विशेष्यपदोक्त्याऽनुकरोति ॥
( २ ) सिद्धान्तयत्सूत्रमवतारयति—अत इति ॥ सूत्रं पठति—अ
सार्वत्रिकीति । ज्ञानाधिकारिता 'असार्वत्रिकी' सर्वेषां नेति व्याकृत
मपि सूत्रं पुनः स्वोक्तिविवरणेन व्याचष्टे—नेति । जनानामिति शेषः॥
( ३ ) नन्वर्थित्वादेः सर्वेषामपि सद्भावात् कथं नाधिकारितेत्या
शङ्कां परिहरत्सूत्रमुपन्यस्यति—विभाग इति ॥ अत्र तुल्यमित्यतः तु
शब्दोऽनुवर्तते । शतवदिति चावर्तते । तत्रैकस्य शतशब्दवतो वचना
दित्यर्थ इत्याशयेन सूत्रं व्याचष्टे—नवकोट्य इति । 'नवकोट्यो' न
वकोटयः तावत्सङ्ख्याकाः 'हि' प्रसिद्धाः देवानां गणाः सन्तीति शे
षः । कोटीशब्दो वा, तथात्वे सङ्ख्या इति शेषः । 'तेषां' नवकोटी