पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

[ अधि - २०. सू - २९. ] दीपिकासहितम्. ७४१
( ४ ) स्थावराणि दिवः प्राप्तः स्थावरेभ्यश्च पूरुषम् ।
पुरुषात् स्त्रियमापन्नस्ततो देहं यथाक्रमम् ॥
देहेन जायते जन्तुरिति सामान्यतो जनिः ।
विशेषजननं चापि प्रोच्यमानं निबोध मे ॥
स्थाणुष्वथापि पुरुषे प्रमदायामथापि वा ।
गर्भे वा बहिरेवाथ क्वचित्स्थानान्तरेषु च ॥ इति ब्राह्मे ॥ २९ ॥
इति श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादाचार्यविरचिते
ब्रह्मसूत्रभाष्ये तृतीयस्याध्यायस्य
प्रथमः पादः •
॥ ॐ ॥
त्रोदाहरणीयाः । अत एव टीकायां गर्भे पूर्वसिद्धशरीरं केचिदिति
सामान्येनोक्तं, न त्वाचार्या इति । तस्माद्गर्भे इत्येतत् ऋजुव्यतिरिक्तजी
वविषयं, बहिरेत्येतत् ऋजुविषयमिति विवेको द्रष्टव्यः । श्रुतेरित्यस्य
पितृशरीरादिति प्रतिज्ञायाऽन्वयः ॥
( ४ ) श्रुत्यर्थनिर्णयायात्र स्मृतिं चाह—स्थावराणीति ॥ ‘जन्तुः’
कर्मजीवः ‘दिवः’ स्वर्गात् ‘स्थावराणि’ व्रीह्यादीनि प्राप्तो भवती
त्यन्वयः । एवमुत्तरत्रापि ‘यथाक्रमं’ उक्तक्रममनतिक्रम्य ‘देहेन’ त
द्विशिष्टः ‘सामान्यतः’ साधारणम् । ‘विशेषजननं’ असाधारणं ज
न्म ‘प्रोच्यमानं’ प्रवक्ष्यमाणं ‘मे’ सकाशान्मयेति वा ‘निबोध’ जा
नीहि । ‘प्रमदायां’ भार्यायां जरत्कार्वादौ । स्थाणुष्वित्यादेरुदाहरणा
नि तु पूर्वोक्तान्येव द्रष्टव्यानि । ‘ब्राह्मे’ उक्तत्वादिति शेषः । अस्यापि
पितृशरीरादिति प्रतिज्ञायाऽन्वयः ॥ २० ॥
॥ इति योन्यधिकरणम् ॥
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्याणां सर्वतन्त्रस्वतन्त्राणां
श्रीमद्रघुनाथतीर्थपूज्यपादानां शिष्येण श्रीमज्जगन्ना
थयतिना कृतायां श्रीमद्ब्रह्मसूत्रभाष्यदीपिका
यां तृतीयाध्यायस्य प्रथमः पादः.
॥ ॐ ॥