पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

[ अधि - ६. सू - १३. ] दीपिकासहितम्. १०३९
अथ परो न जायते न म्रियते पूर्णश्चैव भवति ' इति
चतुर्वेदशिखायां साम्यप्रतिषेधान्नेति चेन्न शरीराद्धि
साम्यं प्रतिषिध्यते ॥ १२ ॥
(९) कुतः ?
सू—ॐ ॥ स्पष्टो ह्येकषाम् ॥ ॐ ॥ १३ ॥
' अथातस्समाश्चासमाश्चाभिधीयन्ते समासमाश्चाथ
समानि ब्रह्मणो रूपाणि यैरुत्पत्तिः स्थितिलयो निय
तिरायतिश्चैकं ह्येवैतद्भवत्यथासमाः ब्रह्मेन्द्रो रुद्रः प्र
'असमो वा' इत्यनेनेत्युपस्कृत्य योजनीयम् । साम्यप्रतिषेधादिति । परमे
श्वरेणान्येषां किञ्चित्साम्यस्यापि प्रतिषिद्धत्वादित्यर्थः । साम्येत्यनेन
सूत्रे तद्वाचकस्य अस्येत्यस्यानुवृत्तिः सूचिता । परिहारांशं व्याच
ष्टे-नेति । न प्रकृतेर्भगवत्साम्यमत्र प्रतिषिद्ध्यत इत्यर्थः । किं तर्हीत्य
तः शारीरादित्यंशं व्याचष्टे—शारीरादिति । शरीरमात्रमधिकृत्य तद्
भिमानितया स्थिताच्छरीरकृतोत्पत्तिनाशयुक्ताच्चेत्यर्थः । हेतुगर्भवि
शेषणमेतत् । अत एव हेत्वर्थकहिशब्दः । जीवादिति शेषः । साम्य
मिति । ईश्वरस्येति शेषः । साम्यमित्यनेन सूत्रे साम्यस्येति शेषः ।
प्रतिषिद्ध्यत इत्यनेन शारीरादित्यनन्तरमपि प्रतिषेधादित्यस्यानुवृत्ति
श्च सूचिता । सूत्रभाष्ययोः शारीरादिति सावधारणं, न तु प्रकृतेरि
त्यवधारणार्थः । तृतीयार्थे पञ्चमीत्यवधेयम् ॥
(९) नन्वस्याः श्रुतेः सामान्यरूपत्वादत्र परमात्मनः शरीरेण सा
म्यं प्रतिषिध्यते, न प्रकृतेरिति कुत इत्याक्षिपत्ति—कुत इति ॥ एतत्परि
हाराय सूत्रं पठित्वा व्याचष्टे—स्पष्ट इति । 'हि' यतः 'एकेषां' मा
ध्यन्दिनायनानां समादिवादः स्पष्टोऽस्ति, अतो हरेश्चारीरेणैव साम्यं
प्रतिषिध्यते, न प्रकृतेरिति सूत्रार्थः । 'अथ' अनन्तरं 'अतः' प्रयोजन
सत्त्वाद्धरेः प्रसादाद्वा 'समाः' सर्वधर्मैः 'समासमाः' केन चिद्धर्मे
ण समाः सर्वधर्मैरसमाः चेतना इति शेषः । अभिधीयन्त इत्यनुषज्य
ते । प्रतिधर्मप्रदर्शनारम्भेऽथशब्दः । 'ब्रह्मणः' परब्रह्मणः 'रूपाणि'
अवतारगानि मत्स्यादीनि समानीत्यन्वयः । 'यैः' रूपैः 'नियतिः' नि
यमनं नियम्यत्वलक्षकमेतत् । उत्पत्तिस्थितिलयोन्नियतीति समस्तपा
ठेऽपि 'उन्नियतिः' नियमनं, 'सर्वो द्वन्द्वः' इत्येकवद्भावः । छान्दसो