पृथ्वीराज रासो (सटीक हिन्दी व्याख्या)

१६० | पृथ्वीराजरासौ । | [ दसम समय १०
दिव वाम मान न खंडयं । द्वित अद्वित बंस प्रचंडयं ॥
स्रुति चषत सुर नर गुन गर्न । * * * * ॥ १०७ ॥
लिय रतन चवदसु वीनयं । बँटि बँटि निज कर दीनयं ॥
बर बिद्दरि बिहरि बोरयं । सुर असुर मिलि जजफोरयं ॥ १०८ ॥
जै चवत चंद कविंदयं । कज्जि कूरमं बर इंदयं ॥ छं० ॥ १०८ ॥ रू० ॥ १३ ॥
दूहा ॥ कक्वि सनकादिक इन्द्र सम । किम लिय पाथर तन्न ॥
कछै इन्द्र सनकादि सौं । सुनौ कछौं करि भ्यन्न ॥ छं० ॥ ११० ॥ रू० ॥ १४ ॥
दैत राज धर प्रबल धुम्र । अमर परे सब मंद ॥
गए पुक्कारज सकल मिलि । जहां लक्खि गोविंद ॥ छं० ॥ १११ ॥ रू० ॥ १५ ॥
कच्छी ईस इन्द्रादि सौं । सजौ सेन चतुरंग ॥
तुम सहाय असहाय अरि । करौ दैत सब भंग ॥ छं० ॥ ११२ ॥ रू० ॥ १६ ॥
लघु नाराज ॥
कियंति नह भद्दयं । लियंति रथ्य बह्दयं ॥ चले सु देव इंदयं । करे सु सेन वृंदयं ॥
अनेक धानुषं धरं । अनेक चक्र संवरं ॥ चले अबद्ध भेदयं । घरे भरेति वैदयं ॥
धजा पताष धूमली । सम्मूह सेन* संमली ॥ दईत दूत दौरयं । करे सनाच जोरयं ॥
चलै सु दैत चंचलं । मनो असाढ धूमलं ॥ मिले जु रिष्षि मानयं । जुँ देवता दधानयं ॥

• यह तुक घटती है । लीय । चउद । सु वीनयं । बेंटि । विदुर विदुर । विदुर । चिहुरि वारय ।
  असुर । सौमयं । ववत । कविदय । कवींढयं । जरमं । कुडमं । चर ॥
  १४-१६ पाठान्तर :- पाथौ घिर । पार्यघिर । सनकदि । सो । कहू । कहै । भिंच
  भिन्न ॥ १४ ॥ देतराज । ह्यग्र । परै । लच्छि । गोबिंद ॥ १५ ॥ ईश । इंद्रादि । सौ । सजो । सहाय ।
  दैत्य ॥ १६ ॥
  १७ पाठान्तर :- नद । भद्रयं । लियंरति । रथ । वढयं । चलै । इद्र । दैवयं । करै । सैन ।
  एवयं । अनैक । संचरं ॥ चलै सु बंह भेदयं । घरै भरैति वैधयं । वैधयं । पताक । धुमली ।
  सस्त्रह फौज संमली । सम्मह फौज संमली । करै । जोरियं । चले । चंबलं । मनौ । धुमलं । मिलै ।
  सु रिषि । रिष । ज्यां । ज्यौ । दैवता । चिलाक । नैवता । लछमी । लक्खिमि । * यह बूंदीवाली
  पुस्तक में नहीं है । कैसवं । केशवं । भालयं । यौ । यौं । यों । दइत्त । यो । यौ । दैव । भुरयं ।
  मिलै । कच्छावनिर । किद्रयं । लक्खिमि । लछमी । जित । गिरि । घरै । पिठ । नैत । मधयं । दइत ।
  मुष । दबयं । पुछ । दैव । रषयं । बिरोलि । घुमछी । घूंमही । प्रथम । लखिमी । लछमी । लत्तमो ।
  लषमी । लत्तमो । स्वपारिजात । सौम । उगि । ऊगि । सु कला । सुं घैन । गज । उजला । सु
  रंग मौधनी परा । सु रंग मेघनी परी । अस्त्र । धनुष । समैत । पषयं । दस । दर । दैव । दझयं ।
  फैन । मफ़यं कितैक सैन कुकही । मुए सु । मांन । मुकही । लषंत रन दैदयं । लयं । अमृत । अप ।