पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 495, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ें(४८०) पञ्चतन्त्रम् ।
कथा ६.
कस्मिंश्चित् जलाशये शतबुद्धिः सहस्रबुद्धिश्च द्वौ मत्स्यौ
निवसातः स्म। अथ तयोः एकबुद्धिर्नाम मण्डूको मित्रतां गतः।
एवं ते त्रयोऽपि जलतीरे कञ्चित् कालं वेलायां सुभाषितसु-
खम् अनुभूय भूयोपि सलिलं प्रविशन्ति । अथ कदाचित् तेषां
गोष्ठीगतानां जालहस्तधीवराः प्रभूतैः मत्स्यैः व्यापादितैः
मस्तके विधृतैः अस्तमनवेलायां तस्मिन् जलाशये समा-
याताः। ततः सलिलाशयं दृष्ट्वा मिथः प्रोचुः- “अहो ! बहुम-
त्स्योऽयं ह्रदो दृश्यते स्वल्पसलिलश्च । तत्प्रभाते अत्र आग-
मिष्यामः”। एवमुक्त्वा स्वगृहं गताः । मत्स्याश्च विषण्ण-
वदना मिथो । मन्त्रं चक्रुः ततो मण्डूक आह- “भोः ! शत-
बुद्धे ! श्रुतं धीवरोक्तं भवता ? तत् किमत्र युज्यते कर्त्तुम् !
पलायनम् अवष्टम्भो वा ? यत्कर्त्तुं युक्तं भवति तत् आदिश्य-
ताम् अद्य !” तत् श्रुत्वा सहस्रबुद्धिः प्रहस्य आह,- “भो
मित्र ! मा भैषीर्यतो वचनस्मरणमात्रादेव भयं न कार्य्यम् ।
न भेतव्यम् । उक्तञ्च-
किसी सरोवरमें शतबुद्धि और सहस्रबुद्धि नामके दो मच्छ रहते थे । उनका
एकबुद्धिनाम मेडक मित्र होगया । इस प्रकार वे तीनों ही जलके किनारे किसी
कालतक सुभाषित गोष्ठीका सुख अनुभव कर फिरभी जलमें प्रवेश कर जाते ।
कभी गोष्ठीमें प्राप्त होनेपर जाल हाथमें लिये धीमर बहुतसी मच्छियोंको मार-
कर मस्तकपर धरे अस्तके 'समय उस सरोवरके निकट प्राप्त हुए । तब सरोव-
रको देख परस्पर कहने लगे- “अहो ! यह ह्रद बहुत मछलियोंसे युक्त थोडे
जलवाला है । सो प्रातःकाल यहां आवेंगे”। ऐसा कह अपने घर गये । तब
मत्स्य व्याकुल हो परस्पर मंत्रणा करने लगे । तब मेडक बोला- “भो शतबुद्धि !
सुना तुमने धीमरोंका वचन ? सो अब क्या करना उचित है ? पलायन
करना वा गुप्त होकर यहां रहना ? । जो करना उचित समझो वह अभी कहो?”
यह सुन सहस्रबुद्धि हँसकर बोला,-- “मित्र ! डरो मत, वचनके स्मरण मात्रसेही
भय न करना चाहिये, मत डरो । कहा है कि-