पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 398, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासमेतम् । ( ३८३ )
सो हे राजन् ! मैंने यह असिधाराव्रतका आचरण किया, जो शत्रुके सगमें
रहा । जो तुमने कहा वह मैंने साक्षात् अनुभव किया । कहा है कि-
अपमानं पुरस्कृत्य मानं कृत्वा तु पृष्ठतः ।
स्वार्थमभ्युद्धरेत्प्राज्ञः स्वार्थभ्रंशो हि मूर्खता ॥ २४५ ॥
अपमानको आगे मानको पीछे कर बुद्धिमान् आपना कार्य साधे स्वार्थका
भ्रष्ट होजानाही मूर्खता है ॥२४५॥
स्कन्धेनापि वहेच्छत्रुं कालमासाद्य बुद्धिमान् ।
महता कृष्णसर्पेण मण्डूका बहवो हताः ॥२४६॥
समय प्राप्त होनेपर बुद्धिमान् शत्रुको कंधेपर चढावे एक बड़े काले सापसे
बहुत मेंडक मारे गये ॥२४६॥
मेघवर्ण आह-“कथमेतत् ?” स्थिरजीवी कथयति-
मेघवर्ण बोला-"यह कैसे ?" स्थिरजीवी कहने लगा-
कथा १५.
अस्ति वरुणाद्रिसमीपे एकस्मिन् प्रदेशे परिणतवया मन्द-
विषो नाम कृष्णसर्पः, स एवं चित्ते सञ्चिन्तितवान् “कथं
नाम मया सुखोपायवृत्त्या वर्त्तितव्यम्” इति । ततो बहुमंडूकं
ह्रदमुपगम्य धृतिपरीतमिव आत्मानं दर्शितवान् । अथ तथा
स्थिते तस्मिन् उदकप्रान्तगतेन एकेन मण्डूकेन पृष्टः,-“माम!
किमद्य यथापूर्वमाहारार्थं न विहरसि ?” सोऽब्रवीत्,-“भद्र!
कुतो मे मन्दभाग्यस्य आहाराभिलाषः । यत्कारणमद्य रात्रौ
प्रदोष एव मया आहारार्थं विहरमाणेन दृष्ट एको मण्डूकः ।
तद्ग्रहणार्थं मया क्रमः सज्जितः सोऽपि मां दृष्ट्वा मृत्युभयेन
स्वाध्यायप्रसक्तानां ब्राह्मणानामन्तरमपक्रान्तो न विभा-
वितो मया क्वापि गतः । तत्सदृशमोहितचित्तेन मया कस्य-
चिद् ब्राह्मणस्य सूनोः ह्रदतटजलान्तःस्थोऽङ्गुष्ठो दष्टः ।
ततोऽसौ सपदि पञ्चत्वमुपागतः । अथ तस्य पित्रा दुःखितेन
अहं शप्तः, यथा “दुरात्मन् ! त्वया निरपराधो मत्सुतो