सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 303, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 303

अथ काकोलूकीयं तृतीयं तन्त्रम् ।
अथ इदमारभ्यते काकोलूकीयं नाम तृतीयं तन्त्रम् ।
तस्य अयमाद्यः श्लोकः-
भाषाटीकासहित यह तीसरा तंत्र काकोलूकीय नामक प्रारंभ किया जाता
है जिसकी आदिमें यह श्लोक है-
न विश्वसेत्पूर्वविरोधितस्य शत्रोश्च मित्रत्वमुपागतस्य ।
दग्धां गुहां पश्य उलूकपूर्णां काकप्रणीतेन हुताशनेन ॥१॥
प्रथम विरोध किये और पीछे मित्रताको प्राप्त हुए शत्रु का विश्वास नहीं
करना चाहिये उलूकसे पूर्ण गुहाको काकद्वारा अग्नि दी हुई देखो ॥ १ ॥
तद्यथा अनुश्रूयते । अस्ति दाक्षिणात्ये जनपदे महिला-
रोप्यं नाम नगरम् । तस्य समीपस्थः अनेकशाखासनाथोऽ-
तिघनतरपत्रच्छदो न्यग्रोधपादपोऽस्ति, तत्र च मेघवर्णो नाम
वायसराजोऽनेककाकपरिवारः प्रतिवसति स्म । स तत्र
विहितदुर्गरचनः सपरिजनः कालं नयति स्म । तथा अन्योऽ-
रिमर्दनो नाम उलूकराजोऽसंख्योलूकपरिवारो गिरिगुहादु-
र्गाश्रयः प्रतिवसति स्म । स च रात्रौ अभ्येत्य सदा एव
तस्य न्यग्रोधस्य समन्तात् परिभ्रमति । अथ उलूकराजः
पूर्वविरोधवशाद्यं कञ्चिद्वायसं समासादयति तं व्यापाद्य
गच्छति । एवं नित्याभिगमनात् शनैः शनैः तत् न्यग्रोधपा-
दपदुर्गं तेन समन्तात् निर्वायसं कृतम् । अथवा भवत्येवम् ।
उक्तञ्च-
सो ऐसा सुना जाता है । दक्षिण देशमें एक महिलारोप्य नाम नगरहै ।
उसके निकट अनेक शाखावाला अति घने पत्तोंसे व्याप्त न्यग्रोधका वृक्ष है ।
वहां मेघवर्णनाम काकोंका राजा अनेक काकोंके साथ रहताथा । वह वहां दुर्ग
रचना किये कुटुम्बसहित समय बिताताथा । और दूसरा अरिमर्दन नाम उलूक-
राज असंख्य उलूकोंके सहित पर्वतकी गुहाके दुर्गमे आश्रय किये रहताथा । वह