पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 247, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ें(२३२) पञ्चतन्त्रम् ।
कथा २.
यदा अहं कस्मिंश्चित स्थाने प्रावृट्काले व्रतग्रहणनिमित्तं
कञ्चित् ब्राह्मणं वासार्थं प्रार्थितवान् । ततश्च तद्वचनात्
तेनापि शुश्रूषितः सुखेन देवार्चनपरः तिष्ठामि । अथ
अन्यस्मिन्नहनि प्रत्यूषे प्रबुद्धोऽहं ब्राह्मणब्राह्मणीसंवादे दत्ता-
वधानः शृणोमि । तत्र ब्राह्मण आह,-"ब्राह्मणि ! प्रभाते दक्षि-
णायनसंक्रान्तिः अनन्तदानफलदा भविष्यति । तदहं प्रतिग्र-
हार्थं ग्रामान्तरं यास्यामि । त्वया ब्राह्मणस्य एकस्य भगवतः
सूर्य्यस्य उद्देशेन किञ्चिद्भोजनं दातव्यम्” । अथ तच्छ्रुत्वा
ब्राह्मणी परुषतरवचनैः तं भर्त्सयमाना प्राह,-"कुतः ते
दारिद्र्योपहतस्य भोजनप्राप्तिः ? तत् किं न लज्जसे एवं
ब्रुवाणः । अपि च न मया तव हस्तलग्नया क्वचिदपि लब्धं
सुखं, न मिष्टान्नस्य आस्वादनं, न च हस्तपादकण्ठादिभू-
षणम्” । तत् श्रुत्वा भयत्रस्तोऽपि विप्रो मन्दं मन्दं प्राह,-
"ब्राह्मणि ! न एतद्युज्यते वक्तुम् । उक्तञ्च-
जब म किसी एक स्थानमें वर्षाके समय किसी नियम ग्रहणके निमित्त किसी
ब्राह्मणसे निवासकी प्रार्थना करता हुआ। तब उम वचनसे उससेभी शुश्रूषित हुआ
सुखसे देवार्चनमें तत्पर रहता था । तब एक दिन प्रातःकालमें जागतेही ब्राह्मण
ब्राह्मणीके सम्बादमें मन लगाकर सुनने लगा । तब ब्राह्मण बोला,-"ब्राह्मणि !
प्रभात दक्षिणायन संक्रान्ति है इसमें दान करनेसे अनन्त फल होता है । सो मैं
दान लेनेको ग्रामान्तरमें जाताहूं तूभी एक ब्रह्मणको भगवान् सूर्यके उद्देशसे कुछ
भोजन देना” । यह सुन ब्राह्मणी उसको कठोर वचनोंसे घुडकती हुई बोली,-
"तुझ महादरिद्रसे भोजनकी प्राप्ति कैसे हो सकती है इस प्रकार कहनेमें तू
लज्जित नहीं होता मैंने तो तेरे हाथसे कभी सुख नहीं पाया न कभी मिष्टा-
न्नका स्वाद जाना । न हाथ पैर कण्ठका भूषण पाया" । यह सुन भयभीत
हुआ ब्राह्मण मन्द मन्द बोला,-"ब्राह्मणी ऐसा कहना तुमको उचित नहीं
है। कहा है-