सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)

पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा

स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)

DevanagariHindipublished536 पृष्ठ

पृष्ठ 245, कुल 536 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 245

( २३० ) पञ्चतन्त्रम् ।
गृही यत्रागतं दृष्ट्वा दिशो वीक्षेत वाप्यधः ।
तत्र ये सदने यान्ति ते शृंगरहिता वृषाः ॥ ६८ ॥
जो गृही अपने यहां अतिथिको आया हुआ देखकर दिशाओंको अथवा
नीचेको देखता है उनके घर जो जाते हैं वे बिना सींगके बैल हैं ॥ ६८ ॥
नाभ्युत्थानक्रिया यत्र नालापा मधुराक्षराः ।
गुणदोषकथा नैव तत्र हर्म्ये न गम्यते ॥ ६९ ॥
जहां उठनेकी क्रिया नहीं है ( बडेको देख छोटोंका उठना ) मधुर अक्ष-
रोंसे बातचीत नहीं है तथा गुण दोषकी कथा जहां नहीं है उनके स्थानमें
जाना उचित नहीं है ॥ ६९ ॥
तदेकमठप्राप्त्या अपि त्वं गर्वितः, त्यक्तः सुहृत्स्नेहः ।
न एतत् वेत्सि यत् त्वया मठाश्रयव्याजेन नरकोपार्जनं
कृतम् । उक्तञ्च-
सो एक मठको प्राप्त होकरभी तू गर्वित हुआ है और सुहृत्का स्नेह त्याग
दिया है यह नहीं जानता कि मठ आश्रयके बहानेसे तेंने नरककी प्राप्ति की ।
कहा है-
नरकाय मतिस्ते चेत्पौरोहित्यं समाचर ।
वर्ष यावत्किमन्येन मठचिन्तां दिनत्रयम् ॥ ७० ॥
नरक जानेकी इच्छा हो तो पुरोहिती कर्म कर सो एकही वर्ष बहुत है
और मठपति होनेकी चिन्तासे तीनही दिनमें नरक होता है ॥ ७० ॥
तन्मूर्ख ! शोचितव्यः त्वं गर्वं गतः । तदहं त्वदीयं मठं
परित्यज्य यास्यामि" । अथ तत् श्रुत्वा भयत्रस्तमनाः ताम्र-
चूडः तमुवाच,-"भो भगवन् ! न त्वत्समोऽन्यो मम सुहृत्
कश्चिदस्ति, परं तत् श्रूयतां गोष्ठीशैथिल्यकारणम् । एष
दुरात्मा मूषकः प्रोन्नतस्थाने धृतमपि भिक्षापात्रमुत्प्लुत्य
आरोहति भिक्षाशेषञ्च तत्रस्थं भक्षयति। तदभावात् एव मठे
मार्जनक्रिया अपि न भवति । तन्मूषकत्रासार्थमेतेन वंशेन
भिक्षापात्रं मुहुर्मुहुः ताडयामि नान्यत् कारणमिति ।
अपरमेतत् कुतूहलं पश्य अस्य दुरात्मनो यन्मार्जारमर्कटा-