पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र)
पण्डित विष्णु शर्मा द्वारा
स्रोत: पंचतन्त्रम् (सटीक - सम्पूर्ण पाँचों तन्त्र) · श्रीवेङ्कटेश्वर स्टीम प्रेस, बम्बई · 1910 (उद्गम)
पृष्ठ 185, कुल 536 में से
संदर्भ में पढ़ें( १७० ) पञ्चतन्त्रम् ।
अस्य दुर्णयतरोः फलम्" इति । तदाकर्ण्य क्रव्यमुखो जीवना-
शभयाद्दूरदेशं गतः । एतस्मिन् अन्तरे तेन मार्गेण दासे-
रकसार्यो भाराक्रान्तः समायातः । तस्याग्रसरोष्ट्रस्य कंठे
महती घंटा बद्धा तस्याः शब्दं दूरतोऽपि आकर्ण्य सिंहो
जम्बूकमाह-“भद्र ! ज्ञायतां किमेष रौद्रः शब्दः श्रूयतेऽश्रु-
तपूर्वः”। तच्छ्रुत्वा चतुरकः किंचिद्वनान्तरं गत्वा सत्वरम-
भ्युपेत्य प्रोवाच,—“स्वामिन्! गम्यतां गम्यतां यदि शक्नोषि
गन्तुम्”। सोऽब्रवीत्,—“भद्र ! किमेवं मां व्याकुलयसि, तत
कथय किमेतत् 'इति । चतुरक आह-“स्वामिन् ! एष धर्म-
राजः तवोपरि कुपितः, यदनेन अकाले दासेरकोऽयं मदीयो
व्यापादितः तत्सहस्रगुणमुष्ट्रस्य सकाशाद् ग्रहीष्यामीति
निश्चित्य बृहन्मानमादाय अग्रेसरस्य उष्ट्रस्य ग्रीवायां घण्टां
बद्ध्वा वध्यदासेरकसत्कानपि पितृपितामहानादाय वैर-
निर्यातनार्थमायात एव”। सिंहोऽपि तच्छ्रुत्वा सर्वतो दूरादेव
अवलोक्य मृतमुष्ट्रं परित्यज्य प्राणभयात् प्रनष्टः। चतुरकोऽपि
शनैः शनैः तस्य उष्ट्रस्य मांसं भक्षयामास । अतोऽहं ब्रवीमि,
“परस्य पीडनं कुर्वन् ” इति ।
यह विचार कर शंकुकर्णसे बोला-“भो शंकुकर्ण ! स्वामी पथ्यके विना
क्षुधासे पीडित होता है । स्वामीके न होनेसे हमाराभी अवश्य मरण हो जायगा
सो जो कुछ वाक्य स्वामीके निमित्त कहूं वह सुन” । शंकुकर्ण बोला-“भो !
शीघ्र निवेदन करो जो मैं शीघ्र तुम्हारे वचन पे विचारे करूं औरभी स्वामीके
हित करनेमें मेरे सौ सुकृत होंगे” तब चतुरक बोला-“भो भद्र ! अपने शरी-
रको दुगुण लाभके लिये स्वामिको दो, जिससे तेरा दूना शरीर हो जायगा ।
और स्वामीकी प्राणयात्रा होगी ” । यह सुन शंकुकर्ण बोला-“भद्र ! जो ऐसा
है तो मेरा प्रयोजन यह कहो, स्वामीका अर्थ करो परन्तु इसमें धर्मही साक्षी
है”। इस प्रकार वे सब विचार सिंहके समीप गये । तब चतुरक बोला-
“देव ! कोई जीव नहीं मिला, भगवान् सूर्यभी अस्ताचलको प्राप्त हुए सो
यदि स्वामी दुगुणशरीर प्रदान करें तो यह शंकुकर्ण यह द्विगुणवृद्धिसे धर्मका