पञ्चसिद्धान्तिका (आचार्य वराहमिहिर - सूर्य, रोमक, पौलिश, वासिष्ठ एवं पितामह सिद्धान्त)

XV.4 XV. SECRETS OF ASTRONOMY 283
संक्षेपसू(त्रवशतः) शशिना(ऽऽश्रि)यते दिवाकरो येषाम् ।
तेषां सूर्यग्रहणं स(च) देशः प्रतिदिनं क्वापि ॥ ३ ॥
सकृदेव रविं ग्रस्तं पक्षं पश्यन्ति शशिगताः पितरः ।
अग्रस्तमपि च पक्षं ग्रहमध्यं पौर्णमास्यां तु ॥ ४ ॥
3. For these to whom the Sun is hidden by the Moon, according to the
straight line from them through the Moon touching the Sun, for them there
is a solar eclipse. And every moment (lit. every day) there is such a place
somewhere.
4. The pitṛs (Manes) on the Moon see the Sun eclipsed for one whole
fortnight, and not eclipsed during the other fortnight. The mid-eclipse is at
full moon.
[चित्र विवरण: Fig. XV. 1]
S
Light from the Sun
Fig. XV.1. (diagrammatic, not to scale)
P: The Pitṛs on the moon
M₁: Position of moon at middle of dark fortnight.
M₂: New moon position
M₃: Position at middle light fortnight
M₄: Position at full moon
On the side facing the sun, the Moon has sunlight. On the other side it is darkness.
E: Earth
Fig. XV. 1
3a. A2. संक्षेपा A.B. सूत्रावशशिना (B. सूत्रावं); 4a. B. रविग्रस्तं
D. सूत्राविशेषेण b. B3. पितराः
b. A.B. त्रियते; C. ध्रियते; D. तीर्यते c. A. अग्रस्य B. ०मवि च
c. B. Hapl. om of तेषां d. B. ग्रस्तं मध्या A. मध्य
d. A. स व देशः