नाट्यशास्त्र: भाग २ (भरत मुनि - प्रदीप हिन्दी व्याख्या सहित: संगीत, वाद्य, ताल एवं रस-विधान)
Natyashastra Part 2 of Bharata Muni with Pradipa Commentary
महर्षि भरत मुनि (टीकाकार: पं. बाबूलाल शुक्ल शास्त्री) द्वारा
५२० नाट्यशास्त्र
एष गजोऽद्रिमस्तक २४९ | कक्ष्याविभागे ज्ञेयानि १७९
एष च वधूवराणा ७० | कञ्चुकीयस्य कर्तव्या १५१
एष च सलिलनिवापे ६० | कटकः कटकेर्न्यस्तः ६७
एष चारीप्रयोगस्तु ११७, ११९ | कटकाख्ये यदा हस्ते ५१
एषः पादप्रचारस्तु १२१ | कटकावर्धमानश्च ३८
एष पादाहते कार्यों ९३ | कटिकर्म मया प्रोक्तं ८८
एष प्रहारपाते ४१ | कटिपार्श्वभुजांसैश्च ८६
एष प्रहारे ब्यायामे ४९ | कटिशीर्षनिविष्टौ द्वौ ७९
एष मदनाङ्गमर्दे ६६ | कटी कर्णसमा यत्र ११२
एष विनयाभ्युपगमे ६५ | कटी जानुविवर्त्ताच्च १०३
एष सलिलप्रदाने ५५ | कटीतरे विनिक्षिप्य १२३
एषानुसरणे कार्या १४२ | कटीनाभिचरौ हस्तौ ११२
एषामेवानुगा हस्तैः १४२ | कटी भवेत्तु ब्याभुग्ना ८६
एषा कान्ता ब्रजति २४४ | कटी मध्यस्य वलनात् ८८
एषा खञ्जगतिः कार्या १५६ | कथं न्विदं कमलविशाल २४१
एषा अप्रति मत्ता २२७ | कथं वाभिनयो ज्ञेय ३
एषा स्त्रीणां प्रयोक्तव्या १४०, १४२ | कदाचिदुपविष्टस्तु १५७
एषां प्रयोगः कर्तव्यो १६३ | कदाचिद् धावति जवात् १५४
एषोम्बुदनिस्वन २३२ | कदाचिद् वीररौद्राभ्यां ३०८
| कनिष्ठाङ्गुष्ठावूर्ध्वौ ५६
ऐ | कन्दलसेन्द्रगोपकर २४६
ऐन्द्रे तु मण्डले पादौ १०७ | कपोलस्यान्तरे वापि १०९
ऐश्वर्येण प्रमत्तानां ३३७ | कमलामलरेणुतरङ्ग ३२६
| कम्पनञ्चैव गात्राणां १५२
ओ-औ | कम्पनं वलनञ्चैव ८७
ओकारत्वं गच्छे ३३२ | कम्पनं वेदनाशील २०
ओकारबहुलां नित्यं ३४६ | करङ्कपदविभूषिता २१९
औत्पत्तिकानि तानि ३५५ | करणे तु प्रयोक्तव्या ८०
| करणानां समायोगः ९६
क | करणं कर्म स्थानं ७३
कखगघङाः कण्ठस्था २०४ | करावुद्वेष्टिताग्रौ च ८०
कखचछ् टठतथ २०१ | करणे शक्करी चैव ३०९
कगतदयवाणं णिण्णं ३२९ | करौ वक्षसि निक्षिप्य १४१
कचटतपा स्वरिताः स्युः २०४ | कर्णावंसप्रलम्बौ २५३
कण्ठेन शमनं कुर्यात् ३५९ | कर्णादष्टाङ्गुलस्थे च १२८
कण्ठोरस्यान् विद्यात् २०४ | कर्त्तव्यो नारीणामभिनय ४७
कण्ठ्यौ विसर्जनीयौ २०४ | कर्म लक्षणसंयुक्तं ३७
कक्ष्याविभागो निर्देश्यो १७९ |
पद्यार्थानुक्रमणिका ५२१
कलहे स्वस्तिकयुक्ता ५३
कलाकालगतेः पादैः १३९
कलाकालप्रमाणेन ३७९
कलाभ्यासाश्रयञ्चैव ३४०
कलिकं मध्यमे यत्र १३४
कलोपचारज्ञानार्थं ३४०
कस्मादभिनयो ह्यस्मिन् ३६९
कस्मान्मृत इति प्रोक्ते १४९
कस्य तु पृथु मृदु २९१
काङ्गुलेऽनामिका वक्रा ५६
कान्ता भयानका हास्या ११
कामस्यापीदं २३७
कामस्य सारभूते २६२
कार्मुकमुक्तेनाशु २५८
कारणव्यपदेशेन ३३७
कार्यं शनैश्च कर्तव्यं १४१
कार्यं शीतस्पर्शे वर्षे ८४
कार्यस्त्रिकविवर्तश्च १२०, १२२, १२२
कार्यः प्रवेशः पात्राणां १२७
कार्यः पुष्पप्रकरश्च ५५
कार्यः प्रतिग्रहाचमनं ६०
कार्याणि रोषाजानि ५६
कार्यानुगतमस्यैव २५
कार्येषु विपरीतेषु ३१९
कार्योंऽभिनयविशेषः ६०
कार्या चैव हि नीचानां १५९
कार्या पाशुपतानाञ्च १४४
कार्या प्रकम्पिता ५३
कार्या यथारसं ६०
कार्या शेषेषु भावेषु २८
कार्यों निवर्तिताभ्यां ५५
कार्यों विरामः पादान्ते ३७०
कार्यों द्वादशमात्रौ २७३
क्रान्तमेतन्तु विज्ञेयं १२१
कालावस्थान्तरगतं ३३९
काव्यं कार्यं तु २०८
काव्यबन्धास्तु कर्तव्या २७४
काव्यबन्धेष्वशेषेषु ३१०
काव्यस्यैते ह्यलङ्कारा २८६
काव्यहास्यं तु विज्ञेयं १५८
काव्ये कार्याणि कविभि २५६
काव्येषु भावार्थगतानि ३१३
किञ्चिदुद्ध्रिज्जङ्घश्च १०५
किञ्चिदाकुञ्चितपुटा १९
किञ्चिदाकुञ्चितादृष्टा १४
किञ्चिदुन्नमितैर्गात्रैः १६६
किञ्चित् तिर्यग्गतावेतौ ७८
किञ्चिन्नताग्रकाया तु १४८
किञ्चिन्नतेन गात्रेण १६५
किञ्चिन्निस्तब्ध-तारा च १६
किञ्चिद् विवर्जिताग्रः ६२
किञ्चिच्च सदृशी २८८
किञ्चित् सादृश्यसम्पन्नं २९०
किमिदपरवक्तमेव २६६
किमिदं कपटाश्रय २३५
किमिदं रुषापहतशोभं २६६
किमिह बहुभिरुक्तैः २४५
किं गच्छ मा विश ३६८
किं त्वया सुभट २३३
क्रियते वाक्यचेष्टाभिः २८३
किल शङ्कास्थो रेफो ३३०
कीर्त्यमानैर्गुणैर्यत्र ३१५
क्रीडार्थं सर्वलोकस्य ३४०
कुञ्चितश्च सरोमञ्चं २९
कुञ्चितं पादमुत्क्षिप्य १००, १०१, १०२,
१०३
कुञ्चितश्च तथाङ्गुष्ठः ४०
कुञ्चितं दक्षिणं १०८
कुञ्चितं रेचितं चैव २५
कुञ्चिता कुञ्चिता मूर्ध्नि ३५
कुञ्चित सूयिता दृष्टिः २०
कुञ्चिता चाभितश्चा च ११
कुट्टनं खण्डनं छिन्नं ३०
कुट्टनं दन्तसङ्घर्षः ३०
५२२ नाट्यशास्त्र
कुटिलभ्रुकुटी दृष्टिः १४ | कौशल्यादेककरवाद् वा १९६
कुटिलगतयश्च सर्वे ५२ | क्रमशः करणं विप्रा ८१
कुन्तलककुण्डलाङ्गद ५३ | क्रमादाकुञ्चितपुटा १२
कुब्जवामननीचानां ८८ | क्रोधस्थानेषु दीप्तेषु २६
कुमार्यश्चैव वक्तव्या ३५४ | क्रोधे निवर्तितं कार्यं २४
कुसुमदनिभा त्वं २३६ | क्वचिदासन्नपतिते १३८, १४२
कुमुदोत्पलवृन्तेषु ६७ | क यास्यसि बरोरु २६५
कुर्वन्त्यावन्तिकीमेते १८९ | कुमप्रविष्टताशा च १६
कुसुमितमभिपश्यन्ती २३० | क्षतेर्गवाक्षैरिव २९६
कूलवृक्षानारुजती २६४ | ख
कूर्परां सौचितौ हस्तौ ७० | खगैश्च सर्वैर्युधि २९४
कूर्परस्वस्तिकगतौ ८० | खगथधभाणहभारो ३२९
क्रूरा रूक्षारुणोद्वृत्ता १२ | खगथधमा उण ३२८
कृत्वा गात्रं ततो गच्छेत् १६६ | खटकास्यौ करौ स्यातां ८०
कृत्वा गात्रं तथा गच्छेत् १४३ | खटकावर्धनमानौ १५१
कृत्वावहिरस्थं स्थानन्तु १६४, १६६ | खलो बलो बलो मालो २९६
कृत्वादौ समपादं तु १२४ | खस्थानाच्चैव नारीणां १६९
कृत्वा नामितटे हस्तं १४३ | खण्डैस्त्रिभिश्चतुर्भिर्वा ९६
कृत्वोर्ध्वजानुचरणं ११७ | खस्थानां स्यन्दनस्थानां १०६
कृत्वा समपदं स्थानं ९२ | खेटकं भ्रामयेत् पश्चात् १०९
कृतिश्च प्रकृतिश्चैव २२४ | खेटकेन च कर्तव्यः १०९
कृतेन रमणस्य किं २६२ | खयातरूपावृत्ते २२६
कृतौ शतसहस्राणि २१६ | ग
कृशस्यापि हि कर्तव्या १७२ | गङ्गासागरमध्ये तु ३४५
केतकीकुसुमपाण्डुर २४३ | गङ्गेवमेघोपूगमे २६४
केतकीकुसुमपाण्डुरदन्तः २९३ | गघङजझअडदण २०३
केतुमय्यां गणाः प्रोक्ताः २६५ | गच्छेत् तं त्यक्त्वा २४४
केवलं तद्य निक्षेपं १४८ | गच्छेद्यभ्यन्तरं जानु ८९
केवलं पृष्ठतः शस्त्रं ११० | गच्छेत् सललितं पादैः १३६
केशदेशाद्विनिष्क्रान्तौ ७८ | गच्छेत्तथाध्यर्धिकया १४०
केशपाशच्छृदा २४० | गजदन्तोऽबहिस्थश्च ३९
केशैः स्नानाद्यैः २५१ | गजदन्तः स तु करः ७०
कोटिश्चैवहि वृत्तानि २१७ | गजाश्वाजाविकोष्ट्रादि २४४
कोपे वितर्के हेलायां २६ | गणेषु त्रिषु पादस्य २७१
कोऽसाविति निर्देशे ५३ | गण्डयोर्लक्षणं प्रोक्तं २९
कोसखास्तोसलाश्चैव १८८ | गतिरपि चरणावलग्न १३९
कौतुकविवाहयोगः ४८ |
पद्यार्थानुक्रमणिका ५२३
गतिरेवं प्रकर्तव्या १३८ गुणाभिधानैर्विविधै २८०
गतिः खिन्ना चेयं २४६ गुणाभिवादं दोषाद्वा ३२३
गतिष्वधमपात्राणां ८९ गुणा विपर्ययादेषां ३००
गतिश्च वार्षगण्येऽपि ११० गुणैर्बहुभिरेकार्थे ३१८
गतिः स्थितलया कार्या १३४ गुरुमध्यविहीनस्तु २६९, २७०
गतिः शृङ्गारिणी कार्या १३५ गुरुभार्या च वक्तव्या ३५३
गतिं तत्र प्रयुञ्जीत १३८ गुरुर्दीर्घ प्लुतञ्चैव २२०
गतिः प्रयोक्तृभिः कार्या १४१ गुरुपूर्वो भकारः स्यात् २१९
गतिप्रचारं विभजेत् १५८ गुरुयुगमन्त्ये २२५
गतिप्रचारस्तु मयो १७७ गुरुलध्वक्षरकृतः २१९
गतिप्रचारानुगतं १९४ गुर्वक्षरप्रायकृतं ३०८
गतौ नमेत चेटानां १५९ गुरूण्यान्यानि पादे तु २३४
गन्तव्यं विक्रमैर्विप्राः १६१ गुरूण्यष्टाक्षरे पाद २२८
गम्भीरार्थानि नामानि ३५७ गुरूण्येकादशे पादे २३२, २३३
गम्याभूमिरगम्या वा १९७ गुरूणि जागते पादे २३५
गमनेन निष्षण्णः स्यात् १५६ गुरूणि द्वादशे पादे २३८
गर्भिणीव दृश्यसे २३१ गुह्यार्थवचने चैव ३६४
गर्वेच्छादर्शने चैव ८ गुरूणि यस्मिन् सा २२८
गर्वोऽहमिति ललाटे ५३ गुरूणि यस्याः सा २२९
गर्वेऽप्यहमिति तज्ज्ञैः ४१ गुरूणि त्रैष्टुभे पादे २३१
गर्वे विलासे विम्बोके ९ गूढार्थमर्थान्तर २१७
ग्रथिताः पादयोगेन २६० गूढा चकिततारा च १६, १७
ग्रहनक्षत्रचरितं ३२९ गृहीत्वा वामहस्तेन ६८
ग्रहणे ह्यामिषलाभे ५४ गोष्ठीभिरुद्यानवनानि २९०
गात्रैर्विकारविक्षिप्तै १५९ ग्रथिताः पादयोगेन २६०
गाढप्रहारे कार्या च १४१ ग्रहणे ह्यामिषलाभे ५४
गान्धारश्च निषादश्च ३५८ ग्रीवाप्रदेशः कर्तव्यो १२८
गायत्रीप्रभृति स्वेषां २१५ ग्रीवाकर्माणि सर्वाणि ३६
गायत्यकस्माद् हसति १५४ ग्रीष्मो गिह्मोत्ति तथा ३३३
गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च २२३ ग्लाना च शङ्किता चैव ११
ग्राम्या च भद्रति च ३५३ ग्लाने स्वप्ने विहस्ते च ७४
ग्राह्यान्युपनेयानि च ६९
ग्राह्यं विडालपदमिति ५९ च
गुणातिपाताद्दोषाद् वा ३८३ चक्रवच्चक्रवालं तद् २९३
गुणानुवादो हीनानां २१७ चक्रं तदित्पताका ५२
गुणातिपातो मधुरैः २८० चक्रस्य मोक्षणे चैव १०६
गुणातिपातातिशयौ २७५ चतुर्थमन्त्यं दशमं २३८
५२४ नाट्यशास्त्र
चतुर्भिरंशकैर्ज्ञेया २६५
चतुर्थश्च द्वितीयश्च २२८
चतुर्भिस्तु भवेद्युक्तं २१२
चतुर्थमार्थं षष्ठश्च २५४
चतुर्थाद्यक्षराद्यत्र २६३
चतुर्विधश्चैव भवेत् ५
चतुर्विंशतिके पादे २५६
चतुर्णां यत्र पादानां २९१
चतुरर्शकलं वा स्यात् १३३
चतुरस्रस्थितौ हस्तौ ७६
चतुरस्रो भवेद् वामः ७८
चतुरस्रौ तथोद्वृत्तौ ४०
चतुष्कलोऽथ द्विकलः १२९, १३१
चतुष्कलमथाधंश्च १३२
चतुष्कलो ह्यसमानां १२९
चतुस्तालो द्वितालश्च १२९
चतुस्तालान्तरोत्क्षिप्तैः १३८
चतुस्तालस्तु देवानां १२९
चतुस्तालप्रमाणेन १३२
चतुर्दशं तथान्ये द्वे १४८, २५
पद्यार्थानुक्रमणिका ५२५
जघने चपला चैव २६९
जङ्घान्विता तथोद्वृत्ता ९९
जङ्घाञ्चिता परिच्छिन्ना १०३
जङ्घा स्वस्तिकसंयुक्ता १०२
जपाध्ययनसल्लाप ३१
जलधररवं श्रुत्वा २४८
जलप्रमाणापेक्षा तु १४८
जातिचेष्टानुरूपाणि २४७
जातिभाषाश्रयं पाठ्यं ३३६
जातिहीनाश्च या नार्यः १६८
जात्या नीचेषु योक्तव्या १६०
जानाति मांसयुक्ता १७२
जानुनः कुञ्चनाच्चैव ९०
जानूपरि करं ह्येक १६०
जालवातायनादीनां ६८, ७०
जिह्वा दृष्टिरसूयायां २०
जिह्वामूलीयः कः २०४
जुगुप्सिता विस्मिता च ११
जृम्भणे चुक्कितं कार्यं ३१
ज्येष्ठे चतुष्कलं यत्र १३४
ज्येष्ठे स्वल्पप्रचारा च ७३
ज्वरात्ते च क्षुधार्ते च १३४
ज्ञेयमाम्रेडितं नाम २९५
ज्ञेयाभ्यनुक्तसिद्धिश्छ २९५
ज्ञेयस्त्वभिनयो विप्राः ५
ज्ञेया शतसहस्राणां २१७
ज्ञेया ह्यष्टौ स्त्रिकास्तत्र २१९
ज्ञेयो वै वर्धमानस्तु ७०
ज्ञेयौ गरुडपक्षौ च ४०
ज्ञेयौ प्रयोक्तृभिर्नित्यं ७७
ज्ञेयो वै निषधो नाम ६८
ट
टठडढणा मूर्धन्याः २०४
ड
ड इति च भवति टकारो ३३०
डिमः समवकारश्च १९३
डोलापादा तथाक्षिप्ता ९७
त
त एव सर्वे कर्तव्या २७३
तच्छन्दो नामतो ज्ञेयं २२३
ततो भाण्डोन्मुखो गच्छेत् १३१
ततो वामपदं दद्यात् १६५
ततः पाठ्यं प्रयुञ्जीत ३५७
ततः सल्ललितं पादं १६५
तत्त् काव्यीयमकं नाम २९२
तत्र पुरुषादिस्तज्ज्ञैः २११
तत् प्राहुः सप्तविधं २०७
तत् प्रियं वचनं ज्ञेयं ३
५२६ नाट्यशास्त्र
तथा चेष्टाकृतश्चैव ५ तव रोमराजिरति २६७
तथा दक्षिणमुद्वृत्तं ११६ तयोश्चापि प्रविशतोः १८१
तथा दक्षिणहस्ते च १५८ तयोर्भाण्डस्य विन्यास १७८
तथा द्वितीयः कार्यस्तु ५५६ तयोर्विभागं वक्ष्यामि २०१
तथा निम्नतलश्चैव ५५ तयोः समुत्थितस्स्वेकः १०५
तथा पञ्चदशश्चैव २५२ तयोः समानकरणात् ९४
तथा पश्याम्यहं २३८ तस्यापसर्पणञ्चैव ९८
तथा पार्श्वगतञ्चैव ६१ तस्माच्चारीविधानस्य ९६
तथा पिशितहस्तश्च १३७ तस्माद् योग्यप्रतिष्ठार्थं ११३
तथैव प्रविशेद् गेह १८१ तस्माद् वाचः परं नास्ति २०१
तथा प्रसारित भुजौ ७९ तस्य शिरो हस्तोरः ५
तथा प्लवङ्गमा ज्ञेया ११० तस्माच्छीलं साधुहेतोः १३५
तथा भयानके चैव १४२ तस्मात्तु प्रकृतिं ज्ञात्वा १५८
तथा भावरसोपेतं ३४ तत्रोपवहनं कृत्वा १२७
तथैव मणिबन्धान्ते ७७ तत्र चूर्णपदस्येह २११
तथा लाभे तु कार्योऽस्या १८४ तत्रापि चोद्धता ये तु १३२
तथा व्रतानुगावस्था १४४ तत्रापि वामवेधस्तु १३१
तथा शतसहस्रञ्च २१६ ताण्डवादौ प्रयोक्तव्यं ९१
तथा शतसहस्राणां २१७ ताडनञ्चैव विज्ञेयं ७१
तथा शतसहस्राणि २१६, २१७ तांस्तान् पर्यन्तेऽर्थान् २०९
तथा सप्तदशास्यष्टि २१४ तान्यहं सम्प्रवक्ष्यामि ७२
तथा सर्वलघुश्चैव २७० तानपरस्परवृत्ते ३२७
तथा सौष्ठवसंयुक्तैः १३६ तानि स्वरालयोगात् ४८
तथा स्वगृहवार्तासु १७४ तानि नाट्यप्रयोगज्ञैः १६९
तथा स्वभावजश्चैव १३७ तारश्चैव हि मन्द्रश्च २२२
तथैवापसृतां स्रजं ८६ तारागतोऽस्यानुगतं २३
तद्धितसन्धिविभक्तिभि २०५ तारापुटभ्रुवां कर्म २१
तनुः क्षामं नतं खर्व्वं ७८ तालभ्या इचुयशा २०४
तनुस्पर्शच्छायां २४७ तालाह्वयोऽर्धतालश्च १०७
तपस्विदर्शने कार्या ४५ तालौँस्त्रीनर्धतालौँश्च १०७
तपस्विन्यो देवताश्च ३५३ ताले विश्वासने चैव ६४
तर्जन्यङ्गुष्ठसन्दष्ट ६१ तावेव तु परावृत्तौ ७९
तर्जनीमध्यमाङ्गुष्ठा ६० तावेव पार्श्वविन्यस्तौ ७९
तर्जनी मध्यमायाश्च ४५ तावेव मणिबन्धान्ते ७६
तलसञ्चरपादश्च ९९ तासामुपरि चाङ्गुष्ठः ४९
तलसञ्चरपादस्य ९९ तासां मध्ये स्थितोऽङ्गुष्ठः ५७
तलसञ्चरपादाभ्यां ९९, १०० तिर्यक् स्वस्तिकसम्बद्धौ ४४
पद्यार्द्धानुक्रमणिका ५२७
तिर्यक्प्रसारितौ चैव ७८ | त्रपाधोगततारा च ६१
तिर्यक् स्थितौ चाभिमुखौ ७६ | त्रस्ता त्रासे भवेद् दृष्टिः २१
तिर्यक् प्रसारितास्यौ च ७७ | त्रयोदशाक्षरे पादे २४२
तिर्यक् प्रसारिता चैव १४९ | त्रयोदशातिजगती २१४
तिर्यग्गतागता क्षिप्रं ८८ | त्रयोदशं द्वादशञ्च २५१
तिर्यक् तथोर्ध्वसंस्थौ ८२ | त्रयोदशविधं ह्येतत् १०
तिस्रः कोट्यः सहस्राणि २१७ | त्रासने च कुसत्वानां १७२
तिस्रः कोट्यो दश तथा २१८ | त्रासोद्वृत्तपुटा या तु १९
तिस्रः प्रसारिता यत्र ५७ | त्रिंशतस्त्वथ वर्णेभ्यो २७३
तीक्ष्णरूक्षाभिनयने ३६३ | त्रिकैर्विषमवृत्तानां १६१
तीव्रार्थभाषणं यत् स्यात् ३१८ | त्रिकं सुवलितं कृत्वा १५५
तुभ्यं तुभ्यं मह्यं मय्यं ३३३ | त्रिपताकोऽपरः कर्णे ७८
तुभ्यं ते शशिनो वक्त्रं २८७ | त्रिपताकानामिकयोः ४४
तृतीयमन्त्यं नवमं २३७ | त्रिपताकः स विज्ञेय ४३
तृतीयञ्चैव षष्ठञ्च २३४ | त्रिपताके यदा हस्ते ४५
तृतीया प्रकृतिः कार्या १६७ | त्रिपताकहस्तजानि तु ४८
ते च लोकस्वभावेन १० | त्रिविधस्त्वङ्गिको ज्ञेयः ५
तेन चार्थेन सम्पन्नः ३०३ | त्रिविधं तच्च विज्ञेयं ३२६
तेनैवास्कन्दितः कार्यः १२४ | त्रिविधं ह्यन्तरं कार्यं ३९९
तेनैवास्फोटनं कुर्याद् १२४ | त्रिविधा तु गतिः कार्या १५६
तेनैव समकालञ्च १६५ | त्रिष्टुप् च जगती चैव २२३
तेषामेवानुगैर्हस्तै १२८ | त्रिलोक्यां गुणाग्रान् २५०
तेषां कच्याविभागश्च १८४ | त्रीण्यक्षराणि विज्ञेय २१९
तेषां कार्या गतिर्ये तु १४४ | त्रीण्यादावष्टमञ्चैव २४२
तेषां तु दर्शनेच्छुर्यः १८० | त्रीण्यादौ च गुरूणि २४१
तेषां देशानुरूपेण १६० | त्रेताग्निसंस्थिता मध्या ५६
तेषामासनसत्कार १७४ | त्रैष्टुभे द्वे सहस्रे च २१५
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ३ | त्र्यश्रस्त्रिकोणे चतुरस्र १३१
तेषां विभागं विज्ञाय १७८ | त्र्यश्रपादः स विज्ञेयः ७२
तेषु प्रयुज्यते ह्येषा १९० | त्र्यस्रा पार्श्वगता ज्ञेया ३५
तैर्भूषिता भुवि विभान्ति ३१० | त्र्यस्रौ पक्षस्थितौ चैव १०७
तैलाभ्यक्तेन गात्रेण ११३ |
तोदननिकुट्टने स्थित १७८ | द
तोयधरैः सुधीरघन २४६ | दत्त्वा गृह्यकृत्येषु २७२
तोयेऽल्पे वसनोत्कर्षः ११६ | दक्षिणञ्चापि वामस्य ६८
त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वं ३ | दक्षिणं वामपादस्य १६५
त्वं दुर्निरीक्ष्या २३२ | दक्षिणं विनमेत् पार्श्वं १६
५२८ नाट्यशास्त्र
दक्षिणश्चापि हस्तस्य ६८ | दिष्टञ्चैवोपदिश्टञ्च २७५
दक्षिणस्तु समः पादः १६२ | द्विकला चोत्तमे यत्न १३४
दक्षिणस्य समुद्रस्य १८७ | द्विगुणां लभते शोभा ३४
दक्षिणाभिमुखः सोऽथ १८० | द्वितालश्चैव मध्यानां १२९
दक्षिणो नाभिसंस्थस्तु १२८ | द्वितीयञ्च क्रमस्तब्ध १०१
दण्डकं नाम विज्ञेयं २५९ | द्वितीयञ्च चतुर्थञ्च २२७, २३१, २७२
दत्तप्रायाणि नामानि ३५६ | द्वितीयपादनिघृष्टो ९९
दत्ता मित्रा च सेना च ३५६ | द्वितीयपाद्भ्रमणात् १०३
दन्तक्षताधरं सुभ्रु २६४ | द्वितीय पार्श्वसंश्लिष्टः ६९
दन्तघातकृताङ्कं २२७ | द्वितीयेन तु पादेन १००
दन्तुरः खलतिः कुब्जः १५७ | द्वितीयं पञ्चमञ्चैव २२६, २४०
दन्तैर्दष्टेऽधरे दष्टं ३० | द्वितीयमन्यं दशमं २३८
दन्तोष्ठस्फुरणञ्चैव १४१ | द्वितीयमन्यं षष्ठञ्च २४९
दष्टञ्च दन्तक्रिया ३० | द्वितीयादिलघुस्त्रैयः २७०
दष्टो दठोत्ति तहा ३३३ | द्वितीयान्ये चतुर्थञ्च २४१
दशाक्षरकृते पादे २३० | द्वितीयान्यौ युजौ २६९
दशार्णाश्चैपुराश्चैव १८९ | द्वित्रिप्रयोगयुक्तौ ३२१
दशपञ्चातिशकर्या २१४ | द्विधा क्रिया भवन्त्यासां १९१
दशरूपविधाने तु ३७३ | द्विपादक्रमणं यत्तु ९६
दर्शने श्रवणे चैव २६ | द्विविकल्पस्तु षष्ठो यो २७०
द्रमिडान्ध्रमहाराष्ट्रा १८८ | द्विविधं हि स्मृतं २०१
द्वयोरर्धसमं विद्यात् २६१ | द्विविधा जातिभाषा च ३३६
दारिद्र्याध्ययनाभाव २३७ | द्विरदकरविलुप्त २५९
द्वादशाक्षरके पादे २३६, २३७, २३९ | द्विशष्ठिश्च सहस्राणि २१६
द्वारं तु यस्मात् स १९४ | दीप्ता विकसिता छुब्धा १३
द्वाभ्यान्तु वामपार्श्वे ५३ | दीर्घं निःश्वस्यान्तर्गूढं २५९
द्वाभ्यां सन्दर्शयेन्नित्यं ५४ | दीर्घनिःश्वसिते चैव ८४
द्वाराणि षट्चैव १९४ | दीर्घोच्छ्वासोक्तता लोके ८५ ८४
द्वाविंशत्यक्षरे पादे २५४ | दुर्जनोदाहृतैः रुक्षैः ३२२
द्वात्रिंशत् तु सहस्राणि २१६ | दुर्बोधनैश्च न कृता ३०२
दिनक्षयात् संहृतरश्मि २९१ | दुश्शीलं वा निर्गुणं वा २३५
दिवौकसां तु सर्वेषां १४२ | द्रुतं तदेव बहुशः ७
दिव्यभावपरीतं यत् ३०६ | द्रुतं निपातयेद् भूमौ १०१
दिव्यमानुषरस्त्यर्थं १९७ | द्रुतप्रचाराधिष्ठाना १३९
दिव्यानां गमनं कार्यं १८२ | द्रुतमध्यमप्रचारः ९१
दिव्यानां छन्दगमनं १८३ | द्रुत मारेचनादेतत् ७
दिव्यो दिव्येतराश्चैव २२३ | द्रुता गतिश्च प्रकृताधमानां १३०
पद्यार्थानुक्रमणिका ५२९
द्रुमे चारोहणं कार्यं १४० ध
दूतीदर्शितमार्गस्तु १३६ धनुंगृहीत्वा चैकेन १४५
द्रुतैश्चूर्णपदैश्चैव १४२, १४५ धनुर्वज्रादि-शस्त्राणि १०७
दूरं वा सन्निकृष्टं वा १८० धनुर्वज्रासिशस्त्राणां १०४, १११
दूरस्थाभाषणे चैव ३६३ धनुषस्तु प्रयोक्तव्यं ११२
दूराध्वानं गतस्यापि १५३ धर्मी या द्विविधा १९५
दृष्ट्या हि सूचितो १८६ धान्यफलपुष्पसदृशा ६९
दृष्ट्वा तु तां विशा २८८ धार्यमाणस्तु बहुभि ३१५
दृष्टनष्टानुसरणे ३६५ धिगिति च वचनं ६२
दृष्टश्रुतानुभूतार्थं २८४ धीरप्रशान्ते च तथा ३३७
दृष्टिर्भयानकार्थं १२ धीरोद्धते सललिते ३३७
दृष्टिर्विकसितापाङ्गा १९ ध्रुवायां सम्प्रवृत्तायां १२७
दृष्ट्वावयवं किञ्चित् ३२२ ध्रुवायोगे तु वक्ष्यामि २६८
दृष्ट्वावयवान् कौंश्चि २७८ ध्रुवाविधाने चैवास्य २२२
देवतानां गुरूणाञ्च ६५ धृष्ट्यामपि हि पिण्डेन २१६
देवानां नृपतीनाञ्च १७३ धृतौ हर्षे सललिता २०
देवतानां शिरस्थश्च ६५ धैर्यात्साहपराक्रम २५२
देवाश्च लिङ्गिनश्चैव ३४८ धैर्याेदात्ताङ्गिलीलासु १०६
देवानामपि ये देवाः ३४७ धैर्याैदार्येण सत्त्वेन १६८
देवदानवयक्षाणां १३२ धैवतश्चैव कर्त्तव्यो ३५८
देवानां प्रकृतिर्दिव्या १३२ न
देवांशजास्तु राजानो १२३ नकारबहुलां तेषु ३४५
देवार्चनं बलिकरणे ६३ न खल्वस्याः प्रिय २६३
देवार्चनबलिहरणे ५५ न खलु तव कदाचि २४५
देवेति नृपतिर्वाच्यो ३५२ नखालीढं गात्रं २४६
देशं कालं प्रयोगञ्च ७२ नगरे वा वने वापि १६०, १८२
देहतोयाशया २४० न च तानि प्रयोज्यानि २६८
दैत्यनागालयाश्चैव १७९ नजौ जरौ द्वितीये च २६६
दैत्यानां दानवानाञ्च १८५ नतञ्चापि हि कर्तव्यं ९०
दैन्ये चापलतायां च १०६ न तत्र सौष्ठवं कार्यं १४०
दोलः पुष्पपुटश्चैव ३४ न तस्य विक्रमः कार्यों १५७
दोषाः न परिकथ्यन्ते ३१५ नतं समुन्नतं चैव ८६
दोषैर्दैन्यनामोक्तैः ३२४ न तस्यां सौष्ठवं कार्यं १६७
दौर्बल्ये निःश्वसिते ७० नतस्यैवापरं पार्श्वं ८६
द्वौ तालावर्धतालश्च १०५ नता नतास्यलङ्कार ३४
द्वौ समौ द्वौ च २६० नता मन्दा विकृष्टा च २७
३४ ना० शा० द्वि०
५३० नाट्यशास्त्र
नता मुहुः श्लिष्ट-पुटा २७ | नानाचारीसमुत्थानि १२६
न ते काचिदन्या २४० | नात्युच्चं चलपादञ्च ११२
न निष्षण्णं न च स्तब्धं १४३, १६६ | नात्युच्छ्रितैः पदैर्गच्छेत् १४१
न बर्बरकिरातान्ध्र ३४१ | [नानाद्रव्यानुरागाद्यै २९०]
न भेद्यं नापि च च्छेद्यं १११ | नानादेशसमुत्थं हि ३४२
नमनोन्नमनात् पार्श्वे ८९ | नानाधिकरणार्थानां २८९
न मे प्रियमिदं जनस्य २५० | नानापुष्पसुगन्धाभि १३६
न मे प्रिया त्वं बहु २३८ | नानारत्नाढ्यैर्बहुभि २५१
न यः पर्यवतिष्ठेत ३१५ | नानाभावसमायुक्त १६९
नयनाभिनयोऽपि स्यात् ३४ | नानारत्नैः कनक २४९
नयनौपम्यं पद्मदल ५८ | नानारूपैः स्वरैर्युक्तं २९६
नयविनयनियमसुनिपुण ५८ | नानावर्णांश्च तथा ५८
नरस्वभावसुस्पृश्य १६७ | नानाविहङ्गजा चैव १६६
नलिनीपद्मकोशौ तु ८० | नानावृत्तविनिष्पन्ना २१३
नवमं दशमञ्चैव २५७ | नानाशस्त्रविमोक्षो हि १०८
नवमं सप्तमं षष्ठं २३२ | नानाशस्त्रशतघ्नितोमर २५२
नवाक्षरकृते पादे २२९ | नापशब्दं पठेत् तज्ज्ञो ३७२
नवाक्षरा तु बृहती २१३ | नाभिकमलविवरोत्पतिता २६७
न ह्यङ्गभिनयात् १९८ | नाभिप्रदेशे विन्यस्य १६५, १६६
न हस्ताभिनयः कार्यः ७४ | नामाख्यातनिपात २०१
न हि चार्याविना ९६ | नामाख्यातोपसर्गाश्च २०२
न हि सौष्ठवहीनाङ्ग १११ | नामानि पुरुषाणाञ्च ३५७
नागावतंसकविभूषण २४३ | नाम्ना वयस्येत्यपि वा ३५२
नाटकं सप्रकरणं १९४ | नाम्ना राजेति वा ३४८
नाटकाद्येषु काव्येषु २६८ | नायिकानां सखीनाञ्च ३४३
नाटके च्छन्नवेषाणां १८२ | नारदस्य प्रतिकृतिः २६३
नाट्यधर्मा प्रवृत्तं हि १७९ | [नासाग्रसक्ता निमिषा १३]
नाटयं नृत्तञ्च सर्वं हि ११२ | नासाग्रानुगता दृष्टिः १२
नाट्यप्रयोगे कर्तव्यं ३४१ | नासिकाल्लक्षणं ह्येतत् २७
नाट्यप्रयोगेन खलु १९४ | नास्ति कश्चिद्दहस्तस्तु ७१
नाट्ये कतिविधः कार्यः ३ | निकुञ्चितञ्च कर्तव्यं २७
नातिचूर्णपदैः युक्ता ३०२ | निकुञ्चितपुटापाङ्गा १३
नातिदूरे च कण्ठेन ३५९ | निकुञ्च्यँस्तलाग्रेण ९९
नानाकार्यान्तरोपेतै १०५ | निश्चये परितोषे च १६३
नाना-कुसुमचित्रे २२७ | नितम्बपार्श्वोद्वहना ८८
नानाकुसुमनामानः ३५६ | नितम्बावपि विज्ञेयौ ४०
नानाचीरधरश्चैव १५५ | नितम्बे दक्षिणं कृत्वा १६५
पद्यार्थानुक्रमणिका ५३१
निदर्शनकृतस्तज्ज्ञै ३२० निष्पीडितः पुनश्चैव ६७
निदर्शनं निरुक्तञ्च २७५ निषेध-गर्वगाम्भीर्य १६२
निद्रास्वप्नसुखार्थेषु २० निहञ्चितं तु विज्ञेयं ९
निर्दिष्टं शिल्पकार्यास्तु ३४० निहञ्चितं परावृत्त ६
निर्देशावाहने चैव ७ नीचे मत्ते सलिङ्गे च ३३८
निर्देशसम्प्रदानो २०७ नीले तु वैडूर्यमये १८५
निपतेद्दक्षिताविद्ध १०२ नूपुरं चरणं कृत्वा १०३
निबध्नन्तु पदं ज्ञेयं २१२ नृत्तेऽभिनययोगे च ८२
निबद्धाक्षरसंयुक्तं २१२ [ नृत्ते नूपुरकरणे च ९३ ]
निम्नमुन्नतपृष्ठञ्च ८४ नृत्तहस्तानतश्चोर्ध्व ४०
नियतः पदविच्छेदो २२० नृत्यस्थपि च संहृष्टो १५४
नियमस्थे वितर्के च ३६४ नृत्यते गम्यते वापि १९७
नियमस्थो मुनीनाञ्च १७४ नृपपत्न्या स्मृतं तस्मात् ३३९
नियुक्तांर्येत्तु यद्वाक्यं ३६० नेत्रभ्रूनासाधर ५
नियुद्धसमये चैव १६१ नेत्रभ्रूमुखरागाद्यै ७३
नियोगाधिकृतश्चैव ३४९ नेत्ररोगे च पिहितं २५
निर्घातनमियास्तं ४७ नेत्रे लीलालासान्ते २५३
निर्भुग्नञ्चापिविज्ञेयं ३२ नेपथ्यरौद्रो विज्ञेयः १३७
निरन्तरायूर्ध्वतलौ १२३ नैव तेऽस्ति सङ्गमो १३१
निरवद्यस्य वाक्यस्य २७९ नैवाचारो न ते २६२
निर्वाणदीपो नास्यर्थं १३७ नैवातिरिक्तं हीनं वा २२१
[ निर्वेदे चापि मलिना २० ] नोक्ता या या मया १६१
निर्वे दौत्सुक्यचिन्तासु २८, ३२ नोर्ध्वं वर्षात् प्रकर्तव्यं १८४
निरुक्तं द्विविधं प्रोक्तं २१६ नोद्वेजयति यस्माद्धि १०४
निवर्तनञ्च कर्त्तव्यं ८९ नौनागरथयानेषु १७५
निवार्यते च कार्यज्ञैः ३१९ नौ यौ तु प्रथमे पादे २६६
निवृत्ता वर्तने चैव ८८ नौथस्थ्यापि प्रयोक्तव्या १४१
निःश्वासे च नता कार्या २८ न्यायाश्चैवात्र विज्ञेया १०८
निःश्वासैरायतोत्सृष्टै १४० न्यायादपेतं विज्ञेयं २९९
निष्क्रान्तमध्या दृष्टिस्तु १४ न्यायादपेतं विषमं २९७
निष्क्रान्तोऽर्थवशा १६१ न्यायाश्रितैरङ्गहारैः १०९
निष्क्रामणं सवलनं २२ प
निष्क्रामेच्च तस्माद्वै १६१ पक्षमान्तर्गतं तारं यत् २३
निष्क्राम्यो निर्गमः प्रोक्तः २२ पक्षवञ्चितकौ चैव ४०
निषण्णदेहा पङ्कोस्तु १५६ पक्षवञ्चितकौ हस्तौ ७९
निषण्णाङ्गस्तु चरणं ९८ पक्षिणां श्वापदानाञ्च १६०
निष्पीडनं तथालक्तकस्य ६२
५३२ नाट्यशास्त्र
पञ्चोत्क्षेपाभिनयं ४२ | परदोषैः विचित्रार्थै २८५
पञ्चानां सहस्रं वृत्तानां २१५ | पर्यायशः पार्श्वगतं ८
पञ्च तालान्तरं पादं १०० | पर्यायशङ्काभिहितं २९७
पञ्च पञ्चाशदन्या तु २७३ | पर्यायश्चश्च क्रियते ९९
पञ्च प्रचारा हस्तस्य ७५ | पर्यायशः सन्नमयेत् १५८
पञ्चमं सप्तमञ्चान्यं २२९ | पर्षदं देशकालौ च १९२
पञ्चविंशतिके पादे २५७ | परस्पराग्रसंश्लिष्टौ ४४
पञ्चविंशत्यभिकृतिः २१४ | परस्परानुकूल्येन ३२३
पञ्चशतधातुयुक्तं २०७ | परस्यराभिमुखी च ४५
पञ्च षट्सप्ततिश्चैव २१७ | पराङमुखतलाविद्धौ ७७
पञ्चषष्टिसहस्राणि २१६ | पराङमुखस्तु कर्तव्यो ४५
पञ्चाक्षरादौ च यति २४३ | पराङमुखस्याभिमुखी ८८
पञ्चादौ पञ्चदशकं २५० | परापेक्षान्युदासार्थं २७८
पञ्चादौ शक्करीपादे २४३ | परावृत्तानुककरणात् ९
पठतां ब्राह्मणानाञ्च ३०९ | परिक्रमेण रङ्गस्य १७९, १८१
पतनमरणव्यतिक्रम ४६ | परिगृह्य तु शास्त्रार्थं २८१
पत्नी चार्येति सम्भाष्या ३५४ | परिग्रहो निग्रहश्च ७२
पताकस्त्रिपताकश्च ३७ | परिपृष्टतलस्थेन ४३
पताकाभ्यान्तु हस्ताभ्यां ६५ | परिच्छेदविशेषारस्तु १८५
पताके तु यदा वक्रा ४३ | परिच्छिन्नञ्च कर्तव्यं ११७
पताकौ तु यदा हस्ता ६९ | परिच्छिन्नं तु कर्तव्यं ११६
पतितोध्वंपुटा सास्त्रा १२ | परिदेविते च हाकारं ३१०
पथ्या च विपुला २१९ | परिपतनवक मण्डल ५२
पथ्यापादं समास्थाय २६४ | परिमार्जनमादानं ११२
पथ्या हि विपरीता सा २६२ | परिमृदितेन तु नीलं ५९
पथि चरगरचन ४६ | परिवर्ात् त्रिकस्यापि ८६
पद्मकोषस्य हस्तस्य ६३ | परित्राणू सुनिशाक्येषु ३२९
पद्मकोषौ यदा हस्तौ ८० | परिवृत्तं तथा चैव ९०
पद्माननास्ताः कुमुद २९० | परिवृत्य द्वितीयञ्च १०२
पद्मोत्पलकुमुदानां ५९ | परिवृत्य द्वितीयन्तु १३१
पदवर्णसमासे च ३९० | परिवाहितमाधूतं ६
पदैर्निरन्तरकृतै ९८ | परिवेषणे तथैव हि ५४
पदोच्चयं तु तं ३१८ | परुसं फरुसं विद्यात् ३३१
पङ्गनानां गतिः कार्या १५० | परुषवाक्यकशाभिहता २३८
पफवभमास्त्वोष्ठ्याः २०४ | परोक्षस्य समाह्वाने ३६३
पफयोरौष्ठस्थानो २०४ | पल्लवौ च शिरोदेशं ८०
पदबन्धाः कर्तव्या २११ | पवनजवसमाहता २५६
पद्यार्धानुक्रमणिका ५३३
पवनरयविधूत २६७ | प्रशंसा चैव निन्दा च २८८
पवनश्च स्त्रियश्चैव ४५ | प्रश्रयेणार्थसंयुक्तं ३२३
पश्चादर्धे तु षष्ठः २७० | प्रस्खलिताप्रपदं २३१
पश्चात् प्रविष्टा विज्ञेया १८० | प्रस्तारयोगमासाद्य २७३
पश्चिमार्धे तु चपला २७२ | प्रस्तावेनैव शेषोऽर्थः २८६
पश्यपश्यरमगस्य २९४ | प्रस्पन्दमानपक्ष्मन्ता १५
पश्य विलासिनि २३१ | प्रसन्नस्त्वद्भुते कार्यो ३३
प्रकम्पितञ्च तज् ज्ञेयं ८५ | प्रसन्नं वदनं कृत्वा १४४
प्रकृतिश्चैकविंशत्या २१४ | प्रसार्य च करौ सम्यक् १०९
प्रग्रहग्रहगाद् यानं १४९ | प्रसार्य बाहुमेकैकं १४९
प्रच्छन्नकामिते चैव १३७ | प्रसार्य बाहू शिथिलौ १७०
प्रचलाचिराचलादिषु ३३२ | प्रसारितकनिष्ठा च ६४
प्रचारस्त्रिविधोऽङ्गानां ७५ | प्रसारिताः समाः सर्वाः ४०
प्रणतोन्नते च कार्ये ८२ | प्रसारितं प्रहर्षादौ ८६
प्रत्ययविभागजनिता २०९ | प्रसारितान्तनलौ ७७
प्रत्यालीढं तथालीढं १०५ | प्रसिद्धैरुपगूढश्च ३१५
प्रत्युवाच पुनर्वाक्यं ३ | प्लुतञ्चैव त्रिमात्रं ३०
प्रतिषेधकृते योज्यः ५७ | पाञ्चालमध्यमायां तु १९१
प्रतीपनयनं यत्तु ९० | पाञ्चाल्यामोढ्रमागध्यां १९१
प्रथमं समपादेन १४४ | पाञ्चालाः शौरसेनाश्च १९०
प्रथमादक्षराद्यत्र २१४ | [ पाठ्यमेकं तु विज्ञेयं ३२६ ]
प्रथमादिरथान्त्ये च २७० | पाठ्यस्यैते ह्यलङ्कारा ३६१
पृथिवी सागराश्चैव १७९ | पातनं करणे कार्यम् २१
प्रदक्षिणप्रवेशा च १९१ | पातयेच्चाप्रयोगेन १०१
प्रबन्धशोभाकरणानि २८६ | पातयेदञ्चितञ्चैव १०२
प्रमार्जनं परामर्श ११३ | पादचार्यां यथा पादो १०४
प्रयोगजानि सर्वाणि २१५ | पादजङ्घोरुकरणं समं ९४
प्रयोगमेषाञ्च पुनः ३०८ | पादः प्रसारितः किञ्चि १७०
प्रयोगस्त्वल्पगीतार्थं १९१ | पादः प्रसारितः सव्यः ९८
प्रयोगो द्विविधश्चैव १९३ | पादभ्रमरकश्च स्यात् ११२
प्रयोजनान्यनेकानि २८२ | पादमाविद्धमावेष्ट्य १०२
प्रलोकितोल्लोकिते च २३ | पादयोरन्तरं कार्यं १२९
प्रविकसित-कमलकान्ति २६८ | पादयोरनुगौ चापि १३६
प्रविचाराः प्रयोक्तव्या १०९, १११ | पादयोस्तु द्विजा हस्तौ १०४
प्रवेपितशरीरश्च १४२ | पादश्च पद्यतेर्धातो २२१
प्रश्नं वार्तायुक्ति वेषं ५८ | पादः समुत्थितश्चैकः १६३
प्रश्नःतिशयवाक्येषु ७ | पादस्य करणं सर्वं ९४
५३४ नाट्यशास्त्र
पादस्य निर्गमं कृत्वा १०४ पाष्णिर्यस्य स्थिता भूमौ ९३
पादस्यादौ तथान्ते च २९२ पाष्णिरभ्यन्तरं गच्छेद् ८९
पादस्य पातनं तज्ज्ञै १६६ प्राकृतस्य तु पाठ्यस्य ३२५
पादस्यान्तं पदं यत्र २९५ प्राकृतबन्धेष्वेवं ३२६
पादाग्रस्थितसञ्चारे ९३ प्राकृतं शेषभावेषु २२, २९
पादे तु जागते २३९ प्राकृतं संस्कृतञ्चैव ३३६
पादान्तयमकं चैव २९१ प्राग्ज्योतिषाः पुलिन्दाश्च १९०
पादादियमकञ्चैव २९१ प्राच्यप्रभृतयश्चैव १९०
पादादियमकं नाम २९४ प्राच्या विदूषकादीनां ३४३
पादेनाग्रतलस्थेन १५६ प्रातिपदिकार्थयुक्तान् २०८
पादे यत्र कृतौ ज्ञेया २५२ प्रातिपदिकार्थयोगा २०८
पादे यत्र लघुनि स्युः २४० प्रातिपदिकार्थलिङ्गे २०६
पादे भौं लगौ तृतीये च २६२ प्रादक्षिण्यं परिमण्डलञ्च ४८
पादे लघूनि शेषाणि २५१ प्राधान्येन पुनः संज्ञा ८०
पादे षोडशमात्रास्तु २६५ प्राप्तानाञ्चापि संक्षेपात् ३०३
पादे समाक्षरे २२७ प्राप्तानां यत्र दोषाणां ३२३
पादे सिद्धे समं सिद्धं २६१ प्राप्तिं तामभिजानीयात् २७८, ३२२
पादोत्क्षेपश्च कर्तव्यः १२९ प्रांशु दिव्यास्त्रयोगेषु १०
पादो यत्र व्रजेद् विप्राः ९० प्रायो वीरे च रौद्रेच ३७०
पादैस्तु भूमिसंयुक्तै १२४ प्रासादद्रुमशैलेषु १४७
पादैश्च शकटास्यस्थै १२५ प्रासादारोहणं कार्यं १४७
पादैराकुञ्चितैः किञ्चित् १५१ प्रासादारोहणं यत्तु १४८
पार्श्वमेकं शिरश्चैव १५८, १५९ प्रासादे यन्मया प्रोक्ताः १४८
पार्श्वलक्षणमित्युक्तं ८६ पिण्डीकृत्य तु गात्राणि १४१
पार्श्वगता विस्तीर्णाश्च ५७ पितरश्चापि विज्ञेया १८५
पार्श्वावलोकने शून्ये ७ विन्ध्ये निवासे जप्ये च १७१
पार्श्वावर्तश्च विज्ञेया ७९ पिष्टकुट्टञ्च विज्ञेयं ११५, १२५
पार्श्वे विनिक्षिपेच्चैनं १०१ प्रियदानरता पथ्या २६२
पार्श्वोन्मुखी स्याद् वलिता ३५ प्रियदैवतमित्रासि २६२
पार्श्वक्रान्तः पुनश्चाथो ११८, ११९, १२० प्रियाप्रसादने कार्यं १७२
पार्श्वक्रान्तः पुनर्वाम ११८ प्रियेति भार्या शृङ्गारे ३५५
पार्श्वक्रान्तं पदं कृत्वा १५० प्रिये श्रिया वर्णविशेष २३३
पार्श्वक्रान्तं पुनश्चान्यं ११७, ११८, १२१ पीतमात्रे तथा मद्ये ८
पार्श्वक्रान्तं पुनः सव्यं ११६ पुटान्तर्मण्डलावृत्ति २१
पार्श्वक्रान्तैर्द्रुताविद्धैः १३९ पुटौ प्रस्फुरितौ यस्या १८
पार्श्वक्रान्तैः सललितैः १२० पुनर्गति प्रचारस्य १३०
पाष्णिप्रपतितश्चैव १०३ पुनरपि च अमिताभ्रा ५४
khamba), Jihva karmas: around page 100-110, or in Baroda edition (GOS):
Wait, let's look at other page numbers:
- Ch. 4 Karanas: around pages 40-100 (e.g. 43, 52, 57, 60, 61, 87, 98, 101, 102, 103, 109, 113, 116, 123, 128, 134, 137, 140, 154, 155...).
- Page 205, 206, 214: Ch. 14/15/16/17 (Chhandas, etc.).
- Page 272, 280, 281, 287, 292, 293: Ch. 17/18/19 (Kavyalakshana, Natyalamkara, Sandhi, etc.).
- Page 304, 312, 316, 317, 319, 330, 338, 347, 353, 355, 356: Ch. 20/2
५३६ नाट्यशास्त्र
ब्राह्मणी तापसीनाञ्च १०४ भुजङ्गत्रासितैश्चान्वा १२५
ब्राह्मण्यार्येति वक्तव्या ३५४ भूमिघृष्टेन पादेन ९८
ब्राह्मणैः सचिवो वाच्यो ३४९ भूमौ विसर्पितैः पादै १४५
बिल्वकपित्थफलानां ५४ भूम्यासनं तथा कार्यं १७४
बीभत्से कुत्सितत्वाच्च ३७० भूयश्चोर्ध्वविरचिता ५२
भूषणाक्षरसङ्घातौ २७५
भ भूषणैरिव चित्रार्थै २७६
भगवन्निति ते वाच्याः ३४८ भूषणैरिव विन्यस्तै ३१४
भग्नञ्च स्थानकं नृत्ते १६४ भृशमुद्वृत्ततारात्र १५
भट्टिनी स्वामिनी देवी ३५३ भोगिनीनां तथा चैव १७४
भर्त्रेति सार्वभौमस्तु ३५२ भोगिन्यः परिशिष्टास्तु ३५४
भयंकरि किं त्वं २२६ भोजनहिरण्यगणना ६३
भयशीतज्वरक्रोध ३१ भ्रमणं वलनोद्वृत्ते २२
भयानके सबीभत्से ३३, ३६६ भ्रमणं वलनं पातः २१
भवन्ति यत्र तज्ज्ञेयं २५४ भ्रमिताखुरसः स्थाने ७२
भवन्ति यत्रदीर्घाणि २५० भ्रमरास्कन्दिते स्यातां १३५
भवन्ति यस्मिन् सा २४८ भृशमुद्वृत्ततारात्र १५
भवन्ति पादे सततं २६४ भ्रंशश्चानुनयो माला २७५
भवेत् प्रयोगो नान्यत्र १८९ भ्रान्त्या चारीभिरेताभि ११९, १२१
भवेद्धि जागते पादे २३८ भ्रुकुटीकुटिला दृष्टिः १२
भवेयुर्हंसवक्त्रस्य ६० भ्रुवो रुन्नतिरिक्षेपः २५
भावस्थैः मधुरकथैः २४२ भ्रुवोर्मूलसमुत्क्षेपात् २५
भावानाञ्च रसानां ३ म
भावेष्वेतेषु नित्यं हि ३६४ मङ्गलार्थानि नामानि ३५६
भारतः सात्वतश्चैव १०८ मण्डलगतिस्तथा स्वस्तिक ८२
भारते तु कटिच्छेद्व १०९ मणिबन्धनमुक्तौ तु ७८
भारते प्रविचारो यः ११० मणिबन्धनविन्यस्ता ६६
भारते मानुषाणान्तु १८३ मणिबन्धनविशिष्ट ५५
भारतेष्वथ हैमे १८३ मतङ्गा विराजन्ते २८८
भाषा चतुर्विधा ज्ञेया ३३५ मत्तमातंगगमना २८९
भिक्षुचक्रचराणाञ्च ३३८ मत्तानां तु गतिः कार्या १५४
भित्तौ प्रसारिताङ्गन्तु ११३ मत्ते प्रमत्ते चोन्मत्ते ७४
भिन्नवलितेन कुर्यात् ४६ मदनगदविलासै २४१
भिन्नार्थमभिविज्ञेयं २९८ मदोत्कम्पसमायुक्ते २८
भिन्नार्थं तदपि प्राहु २९८ मद्रकमेतदद्य २५५
भुग्नं लज्जान्विते योज्यं ३२ मधुकरपरिगीयमान २६७
भुजङ्गत्रासितं वामं ११६ मधुरा कुञ्चितान्ता च १७
भुजङ्गत्रासितश्वाद्यो ११९, १२५
पद्यार्थानुक्रमणिका ५३७
मध्यं व्युत्तरमित्याहु २१३ मुकुलितकुसुमेषु तथा ६३
मध्यानामधमानाञ्च १३९ मुखजेऽभिनये विप्राः ६
मध्यमानां गतिर्या तु १३४ मुखभ्रूनेत्रयुक्तानि ८२
मध्यानामपि सत्त्वज्ञा १४१ मुखरागविहीनन्तु ३३
मध्यमाङ्गुष्ठसन्दंशो ६३ मुखरागान्वितो यस्मा ३४
मध्या वा सन्निकृष्टा वा १८२ मुदितजनपदाकुला २५९
मध्यमोत्तमनीचानां १६७ मुण्डासनं तु दातव्यं १७३
मध्यस्थादिषु भावेषु ३३ मुनीनां नियमेष्वेवं १७२
मध्यमाङ्गुष्ठसन्दंशे ५९ मूर्तिमन्तः प्रयुज्यन्ते १९६
[ मध्यप्रसारिताङ्गुष्ठौ ७७ ] मूर्तिमर्त्साभिभाषञ्च १९६
मनोरथश्च लेशश्च २०५ मुष्टिकस्वस्तिकौ चापि ४०
मन्द्रसञ्चारिणी दीना १४ मुष्टिश्च शिखराख्यश्च ३८
मन्थानशराकर्षण ५१ मुष्टिहस्तश्च वक्षस्थो ९९
मन्दायमानतारा या १७ मुहुर्व्यावृत्ततारा च १८
मन्मथेर्ष्याद्भवं क्रोधं १६२ मूर्च्छामदश्रमग्लानि १७०
मन्द्रा द्रुता च कर्तव्या ३६४ मूर्च्छाव्याधिमदावेश १०
मन्द्रा विलम्बिता चैव ३६५ म्लौ गौ तु प्रथमे २६२
मरकतवैदूर्यादेः प्रदर्शनं ५७ मृगप्लुता च खण्डा च ९७
मल्लानां चैव सम्फेटः १०८ मृगशीर्षः परो ज्ञेयः ३८
मलिनान्ता च मलिना १५ मृदुनलिनीवापाण्डु .२३६
महान्त्याभोगं २४७ मृदुललितपदार्थं ३१२
महामेरौ त्रयस्त्रिंशत् १८४ मृदु सङ्गतिश्चैव १६८
महीगताभ्यां जानुभ्यां १७२ मेति वदेति च योज्या ५३
महेन्द्रो मलयः सह्यो १८४ मेघरवं निशम्य २४९
मागध्यवन्तिजा प्राच्या ३४२ भोट्टायिते कुट्टमिते ९, २७
मागधी तु नरेन्द्राणां ३४२ मोत्तूण भद्दवोद्रह ३२९
माङ्गल्यद्रव्याणां स्पर्शः ४३ म्लानभ्रूपुटपक्ष्म या १६
मानी लोकज्ञः २४४ म्लेच्छानां जातयो यास्तु १६०
मानुषाणाञ्च कर्तव्यं ३४१ म्लेच्छशब्डोपचारा च ३३६
मानुषाणां गतिह्येषा १८४
मानुष्य इति विज्ञेया १३२ य
मानुषैः कारणादेषां १८४ य इमे स्वराश्चतुर्दश २०५
मान्यो भावेति वक्तव्यो ३५० य एकां भूमिकां कृत्वा १९३
माहेन्द्रजालबहुलं १९३ यः किल दाक्ष्यं २५७
मालतीमाल्या २२६ यक्षाश्च गुह्यकाश्चैव १८४
[ मुकुलन्तु यदा हस्तं ६८ ] यच्च महीतलनिहितं ४८
मुकुलस्तु यदा हस्तः ७० यच्छन्दः पूर्वमेवोक्तं ३१०
५३८ नाट्यशास्त्र
यज्ज्ञिकियेव रुरुचर्म ३११ | यथा च ते ध्यानमिदं २९५
यज्ञोपवीतधारणवेधन ६२ | यथादर्शनमन्यच्च ९०
यज्ञो भवति तु जण्णो ३३४ | यथादेशं यथाकालं २८१
यत किञ्चित् काव्यबन्धेषु २८७ | यथा नेत्रं प्रसपेंत ३४
यतपलायनपरायणस्य २३४ | यथाप्रकृति नाट्यज्ञो १२९
यत् प्रत्यक्षं परोक्षं वा २८१ | यथामार्ग-रसोपेतं १२७
यत्प्रयोजनसामर्थ्यात् २७७ | यथा येनाभिनेयश्च ३७
यत् प्रसन्नेन मनसा २८६ | यथालक्षणमेतेषां ४०
यतः पादस्ततो हस्तः १०४ | यथाशास्त्रार्थसम्पन्नां ३२१
यतः प्राप्तः सः पुरुषः १८१ | यद्बधः सकृदाक्षिप्तं ८
यत्स्वयाद्य कृतं कर्म २८८ | यद्रेचकानुसारेण ९९
यत्त्वया ह्यनेक २२८ | यद्वाक्यं
पद्यार्द्धानुक्रमणिका ५३९
यस्मान्नाट्यानुसदृशं ३५७ [ ये वर्णा वर्णगता ३२७ ]
यस्मान्निपतन्ति पदे २०८. ये विरामाः स्मृताः पाठ्ये ३७२
यस्य पादस्य करणे ९१ ये श्रिता वै जनपदा १९१
यस्य यद् दृश्यते रूपं ७१ ये शेषा लक्षणैर्नोक्ता २८९
यस्याङ्गुल्यस्तु विनताः ४६ येषामन्यस्य बाहुल्यं १९२
यस्याङ्गुल्यस्तु विरलाः ५४ येषु देशेषु या कार्या १९२
[ यस्यार्थानुप्रवेशेन ३०६ ] योग्या या मातृकाभित्ति ११३
यस्याः गुरूणि सा २३० योगे ध्याने स्तोके ६२
यस्याः सप्ताक्षरे पादे २२७ योज्या शकारभाषा तु ३४४
यस्यास्तु त्रैष्टुभे पादे २३४ यो यथाभिनयो यस्मिन् ३
या कृता नरसिंहेन १६० योऽयं स्वभावो लोकस्य १९७
या क्रिया क्रियते ३०६ यो वागभिनयः पूर्वं २००
या गम्या प्रमदा भूत्वा १९७ यो विधिः पुरुषाणां तु १६५
या त्वन्या लोकविदिता १३२ यौधनागरकादीनां ३४३
या त्वाकुञ्चितपञ्चमात्रा १२
यान्यत्र प्रतिषिद्धानि २६८ र
या निकुञ्चितपञ्चमात्रा १७
यानि स्युस्तीक्ष्णरूक्षाणि ३६६ रक्तमुत्पलपत्रनेत्रा २७१
यान्ति सिद्धिमनुक्तानि ३१५ रक्ताक्षः पिङ्गकेशश्च १३७
यानि सौम्यार्थयुक्तानि ३६५ रक्षो भूतपिशाचाश्च १८४
यान्त्यपदादौ प्रायो ३२६ रङ्गकोणोन्मुखं गच्छेत् १३०
या पूर्वमेवाभिहिता १६७ रङ्गपीठगतः प्रोक्तो १९८
यामं यामं चन्द्रवतीनां २९२ रङ्गावतरणारम्भः १६२
याश्चापि तासां कर्तव्या १६८ रङ्गे प्रहरणे कार्यं १११
या यस्मिंस्तु यथा योज्या ९६ रङ्गे विकृष्टे भरतेन १३१
युग्मेऽर्धविषमे पादे २६१ रतिसम्भोगखिन्नं ते २६४
युग्मौजविषमैः पादैः २६१ रतेन रात्रौ रमयेत् २९६
युद्धचारीप्रयोगेषु १३० रथस्थस्यापि कर्तव्या १४५
युद्धसस्फेटयोस्तज्ज्ञैः ३०९ [ रम्ये किम्पुरुषे वापि १८४ ]
ये चान्ये क्रव्यादा ६९ रसज्ञानां तु दृष्टीनां २१
ये तु पूर्वं मया १७८ रसजा दृष्टयो ह्येता १३
ये देशास्तेषु कुर्वीत ३४५ रसजा भावजाश्चासां १९
ये देशास्तेषु युञ्जीत १८४ रसजास्तु रसेष्वेव १९
ये नेपथ्यगृहद्वारे १७८ रसे रौद्रे तु वक्ष्यामि १३७
येन येन हि मर्मैति २९४ रशनाजघनकटीनां ४७
ये वर्णाः संयोगस्वर ३२६ रश्मिकुशाङ्कुशधनुषां ५०
ये विरामाः स्मृता ३७० राजन्नित्यृषिभिर्वाच्यो ३५२
राजपत्न्यस्तु सम्भाष्या ३५३