नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

लक्ष्यन्ते कुमुदानि पद्धदरुतैरुत्सर्पिगन्धेन च
क्षुभ्यत्क्षीरपयोधिपूरसदृशे जाते शशाङ्कोदये ॥ ३१ ॥
तथाविधे च चन्द्रोदयप्रपञ्चे हठादुत्कण्ठयाभिभूयमानो निषधना-
थश्चिन्तयांचकार ॥ क ॥
'इतश्चन्द्रः सान्द्रान्किरति किरणानप्रिपरुषा-
नितोऽपि प्रोन्मीलत्कुमुद्वनवायुर्विलसति ।
इतः कादम्बानां ध्वनितमपि निद्रालसदृशा-
मसह्यः सर्वोऽयं मनसिजमहिम्नः परिकरः ॥ ३२ ॥
अपि च ।
इतो मकरकेतनः किरति दुर्निवारः शरा-
नितोऽपि वयमाकुलाः कुलिशपाणिदत्ताज्ञया ।
तदेतदतिसंकटं यदिह कैश्चिदुक्तं जनै-
रितो विषमदुस्तटी भयमतो महान्व्याघ्रतः ॥ ३३ ॥
तदिदानीं किमिह कर्तव्यम्, कथं वा हास्येनाप्यवन्ध्यवचसामल
ङ्घनीयः खल्वादेशो लोकपालानाम्' इति चिन्तयन्नेकाकी पन्द्यामेव
विनिर्गत्य निजनिकेतनात्समन्तादापतद्भिः शशाङ्ककिरणैर्जालैः परिजनै-
रिख परिदर्शितवर्त्मा कैश्चित्काललवैः कैलासकूटायामानाट्टालकाभो-
गभव्यं भीमभूपालभवनमवाप्य कन्यान्तःपुरं पुरंदरवरप्रदानाददृश्य-
मानरूपः प्रासादपालकैः प्रविवेश ॥ ख ॥
प्रविश्य च दूरादभिमुखागतेनानवरतदह्यमानकृष्णागुरुधूपधूमव-
र्तिनर्तकेन बहलयक्षकईमाम्वुसिक्तसौधस्कन्धसंधिसंचारिणा गन्धवा-
हेन कृताभ्युत्थान इव, परिक्रम्य स्तोकमन्तरम् 'इत इतो देवी वर्तते'
इति गीतगोष्ठीस्थितसखीगीतझंकारेणाहूयमान इव, यत्रास्ते दमयन्ती
तत्सौधपृष्ठमारूढवान् ॥ ग ॥
आरुह्य च मनागव्यवहितोऽनुपलक्ष्यमाण इव, वेणुवीणाकणानुसा-
रिणा कोमलकाकलीप्रायेण किंनरीप्रमुखसखीनां गीतेन विनोद्यमा-

प्रविश्य चेति ॥ कर्पूरकस्तूरिकादीनां क्षोदो यक्षकर्दमः ॥ ग ॥
आरुह्य चेति ॥ ईषत्कलोऽस्यास्तीति काकली । 'निषादः काकलीसंज्ञो द्विश्रु-
त्युत्कर्षणाद्भवेत्' । कज्जलेन कलङ्किता कलङ्क इवाचरितवती नयनोत्पलपक्ष्मपा-

१ 'क्षारपयोधि'. २ 'इतोऽपि विषमा तटी म', 'इतो विषमदुस्तटीतटमि'. ३ 'किरण
प्रभाभी'. ४ 'कुत्रचिन्नास्ति'. ५ 'अक्षनप्रमवाव्द'.
९S