नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

२०६ नलचम्पूः ।
इयं च रसवती देवस्य तया स्वहस्तपल्लवपरिमलनसंस्कृतैः पाकवि-
शेषैरलंकृत्य स्वमुद्रया मुद्रिता प्रहिता' इत्यभिधाय व्यरंसीत् ॥ क ॥
राजा तु मनाक्तरलितशिराः 'सस्मितमहो निरतिशयमुदारगम्भी-
रमुचितव्यवहारहारि लीलायितं तस्याः, स्पृहणीयपरिमलश्चायमपूर्व
इव कोऽपि पाकक्रमः ॥ ख ॥
तथाहि ।
इदमम्लमप्यनम्लास्वादम्, इदमीषत्कषायमपि मधुरतां नीतंम्,
इदमेकरसमप्यनेकरसीकृतम्, इदमतिमृष्टतयाऽमृतमप्यतिशेते, रसे-
वत्यामपि रसवती विदर्भराजात्मजा' इति विभावयंस्तांस्तया प्रहिता-
न्पाकविशेषानादरेणास्वादयामास ॥ ग ॥
चिन्तितवांश्च
'षड्रसाः किल वैद्येषु भरतेऽष्टौ नवापि वा ।
तया तु पद्मपत्राक्ष्या सर्वमेकरसीकृतम् ॥ १४ ॥
तथाहि ।
अग्रस्थामिव चेतसः पुर इव व्यालम्बमानां दृशो-
र्जल्पन्तीमिव रुन्धतीमिव मनाङ्मुग्धं हसन्तीमिव ।
निद्रामुद्रितलोचना अपि वयं तां विश्वरूपायितां
पश्यामो बहिरन्तरे निशि दिवा मार्गेषु गेहेषु च ॥ १५ ॥
एवमवधारयन् अतृप्त इव तया प्रहितेषु स्वहस्तपकर्णाकरसविशे-
षेषु, असंत्तुष्टस्तत्कथायाम्, आचम्य, चन्दनागुरुपरिमलेन पाण्डुरि-
इयं चेति ॥ स्वहस्ताभ्यां परिमलनं यथोचितगन्धद्रव्यक्षेपेण सुरभीकरणम्॥क॥
इदमिति ॥ रसवत्यामपि रसवती रसिका रागिणीति यावत् । तात्पर्यवतीति
च ॥ ग ॥
षडिति ॥ एकरसीकृतमुत्कृष्टस्वादीकृतम् । चमत्कृतत्वात् । आत्मविषये ए-
कानुरागीकृतं वा । यदनेकरसं तत्कथमेकरसीभवेदिति विरोधं पुनरर्थस्तुशब्द उ-
द्भावयति ॥ १४ ॥
तथाहीति ॥ अनेनात्मानुभवसंभावनाद्वारेणैकरसत्वमेव व्यनक्ति ॥
अग्रस्थामिति ॥ विश्वं रूपमस्येति विश्वरूपो हरिः ॥ १५ ॥
एवमिति ॥ उत्तम्भितस्य तत्कालारोपितस्य जङ्गमस्य चित्रकूटाख्यस्यांलि-
ङ्गसौधस्य स्कन्धभूमिमारुह्य तस्यामितस्ततः परिक्रामन्, निकटतरे नदीसंभेदोदके
१ 'तैस्तैः पाक'. २ 'आनीतम्'. ३ 'मिष्टतया'. ४ 'तद्रसव'. ५ 'तांस्तान्'.
६ 'रसेषु'. ७ 'परिमलपाण्डुरित'.