नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

२०४ नलचम्पूः ।
रयभव्यभूषणांशुकादिसंमानदानादरपरितोषितेन तेन पुष्कराक्षपुरः-
सरं किंनरमिथुनेन सह दमयन्तीं प्रति प्रेषयामास ॥ क ॥
स्वयं च शाङ्खिकमुखमरुत्पूर्यमाणशङ्खस्वनविभिन्नभांकारिमध्याह्न-
भेरीरवेण निर्यद्रेलाविलासिनीचरणरणाभरणरणन्मणिनूपुरझंकारेण च
निवेद्यमाने मध्याह्नसमये माध्याह्निककरणायोदतिष्ठत् ॥ ख ॥
क्रमेण च निःसृते समस्तसेवकजने, विश्रान्ततूर्यतालगीतासु निर्यात-
नर्तकीविरहखेदादिव मूकीभूतासु नृत्यशालासु, निःशब्दतया सुप्तास्वि-
वार्थिकारिककुटीषु, शून्यतया मध्याह्नातन्द्रीमूर्च्छितेष्विव समस्तमण्ड-
पेषु, संक्रान्तसेवाविलासिनीचरणकुङ्कुमपदपङ्क्तितया विकीर्णविकसि-
तरक्तारविन्द इव प्रकाशमाने राजभवनाङ्गणे, घनं ध्वनन्तीषु भोज-
नावसरशङ्खकाहलासु, प्रधावमानेषु प्रत्यास्वादकजनेषु, परिमृज्यमाना-
स्वतिथिसत्रशालासु, सज्जीक्रियमाणेष्वग्रांशनब्राह्मणेषु, प्रवेश्यमानासु
गोग्रासयोग्यासु कपिलासु पुण्यगवीषु, प्रक्षाल्यमानेषु वायसबलिस्त-
म्भशिखरफलकेषु, बर्हिर्दीयमानेषु, दीनानाथभिक्षुकभैक्ष्यपिण्डेषु, समु-
पलिप्यमानासु भोजनस्थानवेदीषु संचार्यमाणेषु चकोरपञ्जरेषु, निवे-
द्यमाननैवेद्यासु पूज्यराज्याधिदेवतासु, वैश्वदेवानुतिगन्धवाहिनि वहति
विविधान्नपाकपरिमलमनोहरे महानसमरुति, निर्वर्तितमज्जनादिक्रि-
याकलापे भजति भोजनभुवं भूपुजि, वहिः सूपकारकलकलः समुल्ल-
लास ॥ ग ॥
'आज्यं प्राज्यमभिन्नकुन्दकलिकाकल्पश्च शाल्योदनो
धूपामोदमनोहरा शिखरिणि स्वादूनि शाकानि च।
पेयास्वाद्यकवल्यलेह्यबहुलं नानाविधं भुज्यतां
भोज्यं भीममहानृपस्य सुतया संप्रेषितं सैनिकः ॥ ११ ॥
अहो नु खल्वमी मत्स्यैर्मांसैरिवरहितमुदीच्यप्रतीच्यप्राच्यजनाः प्रि-
क्रमेणेति ॥ महानसं पाकस्थानम् ॥ ग ॥
आज्यमिति ॥ अभिन्नकुन्दकलिकया कल्पते मीयते उपमीयते इति याव-
त् । कलेरदन्तात् 'अचो यत्' इति सूत्रेण यत् । केचित्तु पवर्गोपधं पठन्ति ॥११॥
१ 'संतोषिते'. २ 'भांकारि क्वचिन्नास्ति'; 'मध्याह्नभांकारिभेरी'. ३ 'निवेद्यमानम-
ध्याह्नसमयः'. ४ 'कारिकाकुटीषु'. ५ 'विन्दप्रकरे'. ६ 'स्वनन्तीषु'. ७ 'काहलहासु'.
८ 'प्रवाद्यमानेषु'. ९ 'सन'. १० 'क्वचिन्न'. ११ 'क्ष'. १२ 'शुकचकोर'. १३ 'सूपो-
ष्णमनो'. १४ 'मत्स्येति क्वचित्'. १५ 'प्राच्यप्रतीच्य'; 'प्राच्यप्रतीच्यपरिजनाः'.