नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

पष्ठ उच्छ्वासः । १८१
तेन च संवलितानि विजृम्भितुमारभन्त जम्भनिसुम्भनककुभि वि-
पि॑नजरत्कृकवाकुकंधरारोमरोचींषि तमांसि ॥ क ॥
ततश्च नष्टचर्याक्रीडयेवादर्शनमायान्तीषु दिक्कन्यकासु, वनमुनि-
होमधूमगन्धेन संतर्प्यमाणासु वनदेवतासु, निद्रान्धसिन्धुरयूथेष्विवो-
न्नतवप्रस्थलीषु परिणमत्सु शनैस्तिमिरेषु, जाते मनाग्भिन्नाञ्जनपत्र-
स्तवकिते निशामुखे, नरपतिस्तेन किंनरमिथुनेन सार्धमर्धपथायतातप्र-
ज्वलितदीपिकापाणिपरिजनपरिकरितः शरणागतकपोतमुत्पतितोलूक-
कृतशब्दं शिविमिव शिविरसंनिवेशमविशत् ॥ ख ॥
तत्र च क्रमेण कृतकरणीयस्त्वरमाणपाचैकवृन्दोपनीतमुत्पतत्पाक-
परिमलस्पृहणीयमत्युष्णमेदुरमांसोपदेशमाज्यप्राज्यमुपभुज्य पुष्करा-
क्षकिंनरमिथुनाम्रैर्जनैः सह मधुररससारमाहारंम्, अनन्तरमाचान्तः
शुचिचन्दनोद्वर्तितकरः कर्पूरपारीपरिकरितताम्बूलोज्ज्वलवदनारविन्दः
'सुन्दरक, कमपि प्रस्तारय विद्याविनोदं त्वयापि विहंगवागुरिके,
गीयतां किमपि मधुरम्' इति मृदुमणिपर्यङ्किकासुखासीनः किंनरमि-
थुनमादिदेश ॥ ग ॥
दर्शिते च वांशिकेन वंशमुखोदीर्णगान्धारपञ्चमरागस्थानके स्थिरीकृ-
तमध्यमश्रुतिप्रसन्नप्रेङ्खोलनाप्रयोगमुचितस्थानकृतकांस्यतालमकठो-
रतारस्वरम्, आकर्षदिदव हृदयम्, अभिषिञ्चदिवामृतेन श्रवणेन्द्रियम्,
अस्तं नयदिवान्यविषयसंधा॑नम्, अनुच्चप्रपञ्चितपञ्चमं विपञ्चीस्वर-
संदम्भितमभूत्तत्किमपि गीतम् ॥ घ ॥
यत्र
प्रसरति रणरणकरसः कुण्ठयति हठेन चित्तमुत्कण्ठा ।
स्मरति स्मरोऽपि धनुषः प्रगुणीकृतनिशितवाणस्य ॥ ४३ ॥
एवंविधे च व्यतिकरे वैतालिकः पपाठ ॥
तेन चेति ॥ जम्भनिसुम्भन इन्द्रः ॥ क ॥
ततश्चेति ॥ नष्टचर्या शिशुक्क्रीडाविशेषः । निद्रान्धेत्यादौ परिणामः परिपाक-
स्तिर्यक्प्रहारदानं वा । निशासु हि कपोताः पारावताः शरणं नीडमागच्छन्ति,
उलूकाश्च घूका उड्डीयन्ते । उपमाने तु 'नारदकृतां शिबिप्रशंसामसूयन्तौ कपोतो-
ल्कूकरूपधारिणौ सुरौ सत्त्वं जिज्ञासमानौ शिबिनृपमागतौ' इत्यागमः ॥ ख ॥
तत्र चेति ॥ कर्पूरस्य पारी शकलम् ॥ ग ॥
१ 'विपिनेति नास्ति'. २ 'पाचिकावृन्दारिकोप'. ३ 'दि'. ४ 'माहारमकरोद-
नन्तरं'; 'माहारमाहारयांचकार'. ५ 'संवेदनं'.
१६
CC-0. Prof. Satya Vrat Shastri Collection, New Delhi. Digitized by S3 Foundation USA