नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

षष्ठ उच्छ्वासः । १७५
मुनयोऽपि 'सोऽयं सोमपीथी निषधनाथः' इत्यनुध्यानादवगम्यः
प्रयुक्तब्रह्मोक्ताशिषः, अनुगृह्णन्त इवार्द्राईदृष्टिपातैः, आश्वासयन्त इव
प्रियस्वागतप्रश्नालापेन, स्नपयन्त इव दरहसितदन्तज्योत्स्नामृतप्लवेन,
आह्लादयन्त इवादरेण, दत्त्वार्घ्यमनन्तरमिदमवोचन् ॥ क ॥
'आयुष्मन्, अस्मदीयमिह धर्मोपदेशप्रदानमेव प्रथमातिथेयम-
तिथिजेनेष्वतोऽभिधीयसे । पुण्यं पयोऽस्याः सरितः तदेतदवगाह्य कुरु
पुण्यमयमात्मानम् ॥ ख ॥
तथाहि ।
पर्वतभेदिपवित्रं जैत्रं नरकस्य बहुमतङ्गहनम् ।
हरिमिव हरिमिव हरिमिव वहति पयः पश्यत पयोष्णी' ॥ २९ ॥
राजापि 'एवमेतत् ।
महावराहाङ्गविनिर्गतायाः
किमन्यदस्याः पैरतः पवित्रम् ।
यदीयमालोकनमध्यघानि
निहन्ति पुंसां चिरसंचितानि ॥ ३० ॥
तदेष करोमि भवतामादेशम्' इत्यभिधाय यथाविधि स्नानाय
सरिन्मध्यमवातरत् ॥ ग ॥
मुनयोऽपीति ॥ दर अर्धे यद्धसितं तेन दन्तज्योत्स्ना सैवामृतप्लवस्तेन । द-
रित्यव्ययमीषदर्थे ॥ क ॥
पर्वतेति ॥ राजन् । पश्यत यूयमवलोकयत । पर्वतविदारकं पावनं नरकस्य
दुर्गतेजैत्रं पराभविष्णु । अत एव बहुमतं बहुमाननीयम् । गहनमगाधम् । पयः
पाथः । कर्मभूतम् । पयोष्णी वहति धारयति । उपमाने हरिशब्दत्रयमिन्द्रविष्णु-
सिंहार्थम् । तत्क्रमेण विशिष्यते । तथथा पर्वतभेदी गिरिविदारको यः पविर्वज्रं
तं त्रायते धारयति वज्रधरम् । नरकस्य भौमासुरस्य जैत्रमभिभावुकं विष्णुम् । म-
तङ्गान्सुनिविशेषादीपदूना बहुमतङ्गा गजा मतङ्गादुत्पन्नत्वात् । तान् हन्तीत्यच् ।
क्विब्या । अथवा बहून्मतङ्गान्हन्तीति सिंहम् ॥ २९ ॥
महावेति ॥ आदिवराहाद्विनिःसृताया अमुष्याः परतः परमन्यदपरं किं प-
वित्रं न किमपीत्यर्थः ॥ ३० ॥
१ 'निषधाधिपः' । २ 'आर्द्राईदृष्टिपातैः' । ३ 'मेव' । ४ 'विनिर्मितायाः' । ५ 'सरितः' ।
६ 'अथ नृपतिर्यथाविधि'