नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

१५६ नलचम्पूः ।
'देव, रमणीयः खल्वयं प्रदेशः ॥ क ॥
तथाह्यत्र
आह्लादयन्ति मृदवो मृदितारविन्द-
निष्पन्दमन्दमकरन्दकणान्किरन्तः ।
एते किरातवनितास्तनशैल¹गण्ड-
संघट्टजर्जररुचः सरितः समीराः ॥ ६८ ॥
एताश्च
उपनदि पुलिने पुलिन्दवध्वः
स्तनपरिणाहविनिर्जितेभकुम्भाः ।
शिथिलितसलिलार्द्रकेशबन्धाः
किमपि मनोभववैभवं वहन्ति ॥ ६९ ॥
इतश्चावलोकयतु देवः ।
सरसिजमकरन्दामोदमत्तालिगीत-
श्रवणसुखनिमीलच्चक्षुषः किंचिदेते ।
अपि दिवसमशेषं निश्चलाङ्गाः कुरङ्गाः
पुलिनभुवि विहाराहारवन्ध्या वसन्ति ॥ ७० ॥
इतोऽपि
पद्मान्यातपवारणानि नलिनीपत्राणि पर्यङ्किका
दोलान्दोलनदोहदोऽपि³ च चलद्वीचीचयैः पूर्यते ।
आहारो बिसपल्लवं⁴, पुलिनभूर्लीलाविहारास्पदं
रेवा²वारिणि राजहंसशिशवस्तिष्ठन्ति धन्याः सुखम् ॥७१॥
इहापि
चिरविरचितचाटुश्चन्द्ररेखायमाणः
प्रथमरसबिसाग्रग्रासलीलार्पणेन ।
इह रमयति हंसीं राजहंसो रिरंसुः
पुलकयति च चञ्चूकोटिकण्डूयनेन ॥ ७२ ॥
मतं प्राक् पुरस्कृत्य दोषं च दर्शयित्वा । सहसा निवार्यमाणो हि पराभवमिव
मन्येत ॥ ख ॥
सरसिजेति ॥ अपिर्भिन्नक्रमे ततोऽशेषमपि दिवसमित्यर्थः ॥ ७० ॥
पद्मानीति ॥ अत्रातपत्रप्रभृतयो राजधर्मा राजहंसशिशुषूद्भावनीयाः ॥७१॥
१ 'स्तनगण्डशैल'. २ 'रवाः'; 'ऱ्याः'; 'जवाः'. ३ 'दोहदोऽपि विचल'. ४ 'पल्लवाः'.
CC-0. Prof. Satya Vrat Shastri Collection, New Delhi. Digitized by S3 Foundation USA