मयमतम् (मय मुनि प्रणीत वास्तुशास्त्र - डॉ. शैलजा पाण्डेय सविस्तार हिन्दी व्याख्या)
Mayamatam of Maya Muni with Hindi Commentary by Shailaja Pandey
मय मुनि (टीकाकार: डॉ. शैलजा पाण्डेय) द्वारा
पृष्ठ 36, कुल 395 में से
संदर्भ में पढ़ें१२ मयमतम्
पूर्णा भूमि—
प्लक्षन्यग्रोधनिम्बार्जुनवकुलकुलस्थापनसाशोकनिष्पा-
वाङ्कोलैर्मालतीचम्पकतिलखदिरैः कोद्रवैर्मुद्रिता वा।
भूमिर्या भूधराधीश्वरशिखरगता पार्श्वसंस्थाथवाद्रेः
पूर्णा सा पुष्टिदात्री सुरनिलयसमा कल्पने स्वल्पतोया।। ( ३.५ )
सुपद्मा भूमि—
कर्पूरागरुनालिकेरतिलकैटैर्भैः कदम्बार्जुनै-
र्मलियैः क्रमुकेक्षुकेतककुरशैः कुन्दारविन्दोत्पलैः।
पूर्वोदक्प्लवशालिनी बहुजला वा या दरीदृश्यते
सेयं शान्तिकरी सुरेशयजने सूक्ता सुपद्मा मही।। ( ३-६ )
भद्रा भूमि—
तीरं वारिनिधेः श्रिताथ सरितस्तीर्थस्य वा दक्षिणे
व्रीहिक्षेत्रविचित्रिताप्यदिशि यज्ञार्हाङ्घ्रिपैरङ्किता।
कीर्णा पुष्पफलप्रवालतरुभिर्योद्यानहृद्यापि वा
भद्रा सा परिगीयते वसुमती प्रीतिप्रदा यज्वनाम्।। ( ३-७ )
धूम्रा भूमि—
अर्कैर्वेणुविभीतकैः स्नुहियुतैः श्लेष्मातकैः पीलुभिः
सङ्कीर्णा बहुशर्करा च कठिना गर्भान्विता सोषरा।
गृध्रश्येनवराहवायसशवाशाखामृगैः सन्ततं
जुष्टा यष्टुरनिष्टदा निगदिता धूम्रा मही सूरिभिः।। ( ३-८ )
इसके अतिरिक्त भूमि के चार भेद और प्राप्त होते हैं—वारुणी, ऐन्द्री, आग्नेयी
एवं वायवी—
वारुण्यैन्द्री तथाग्नेयी वायवी भूश्चतुर्विधा। ( ३-९ )
वारुणी भूमि—
या कोमलतरुव्राता स्वतः पुष्पितकानना।
जलाशयाैश्च सर्वत्र युक्ता भूर्वारुणी स्मृता।। ( ३-१० )
माहेन्द्री भूमि—
या क्षीरवृक्षबहुला सौम्ये यस्या जलं महत्।
व्रीहिक्षेत्रं च याम्यायां सा माहेन्द्री क्षितिः स्मृता।। ( ३-११ )
आग्नेयी भूमि—