सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

Manusmriti with Kulluka Bhatta Tika & Hindi Translation

महर्षि मनु द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished649 पृष्ठ

पृष्ठ 42, कुल 649 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 42

४० मनुस्मृति ।
३ जप, ४ उत्क्रमण, ५ दैहिक, ६ भस्मसमूह्न, ७ अस्थि-
संचयन, ८ श्राद्ध, ' ये आठ संस्कार और प्राप्त होते हैं
इनको लेने से अड़तालीस संस्कार होते हैं ।
' यस्यैते अष्टाचत्वारिंशत् संस्कारा इत्याद्या च '
शारीरक ।
आङ्गिरा ने ये पचीस संस्कार कहे हैं—
' पञ्चविंशतिसंस्कारैः संस्कृता ये द्विजातयः ।
ते पवित्राश्च योग्याश्च श्राद्धादिषु सुयन्त्रिताः ॥
गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तो बलिरेव च ।
जातकृत्यं नामकर्म निष्क्रमोऽन्नाशनं तथा ॥
चौलकर्मोपनयनं तद्व्रतानां चतुष्टयम् ।
स्नानोद्वाहौ चाग्रयणमष्टका च यथायथम् ॥
श्रावण्यामाश्वयुज्यां च मार्गशीर्ष्यां च पार्वणम् ।
उत्सर्गश्चाप्युपाकर्म महायज्ञाश्च नित्यशः ।
संस्कारा नियता ह्येते ब्राह्मणस्य विशेषतः ॥ '
ये पचीस संस्कार नैमित्तिक, वार्षिक, मासिक और नित्य
भेद से चार प्रकार के होते हैं यह अश्वलायन ने कहा है—
' नैमित्तिकाः षोडशोक्ताः समुद्राहावसानकाः ।
सप्तैवाग्रयणाद्याश्च संस्कारा वार्षिका मताः ॥
मासिकं पार्वणं प्रोक्तमसक्तानां तु वार्षिकम् ।
महायज्ञास्तु नित्याः स्युः सन्ध्यावच्चाग्निहोत्रवत् ॥ '
इनमें गर्भाधानादि विवाहान्त सोलह संस्कार नैमित्तिक
और आग्रयण-आदि उपाकर्मपर्यन्त सात संस्कार मासिक,
किंवा वार्षिक हैं । पञ्चमहायज्ञ, संध्योपासन तथा अग्निहोत्र
के समान नित्य हैं ।