मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

२० मनुस्मृति ।
त्यक्तसर्वविकल्पश्च स्वात्मसंस्थं निश्चलं मनः ।
कृत्वा शान्तो भवेद् योगी दग्धेन्धन इवानलः ॥
एषा चतुर्विंशतिभेदभिन्ना
मायापरा प्रकृतिस्तत्समुत्थौ ।
कामक्रोधौ लोभमोहौ भयं च
विषादशोकौ च विकल्पजालम् ॥
धर्माधर्मौ सुखदुःखे च सृष्टि-
विनाशपाकौ नरके गतिश्च ।
वासः स्वर्गे जातयश्चाश्रमाश्च
रागद्वेषौ विविधा व्याधयश्च ॥
कौमारतारुण्यजरावियोग-
संयोगभोगानशनव्रतानि ।
इतीदमीहग्हृदयं निधाय
तूष्णीमासीनः सुमतिं विविद्धि ॥'
और इसी प्रकार श्रीविष्णुधर्म में कहा है—
'अनादिसंबन्धवत्या क्षेत्रज्ञोऽयमविद्यया ।
युक्तः पश्यति भेदेन ब्रह्मतत्त्वात्मनि स्थितम् ॥
पश्यत्यात्मानमन्यच्च यावद्वै परमात्मनः ।
तावत्संभ्राम्यते जन्तुर्मोहितो निजकर्मणा ॥
संक्षीणाशेषकर्मा तु परंब्रह्म प्रपश्यति ।
अभेदेनात्मनः शुद्धं शुद्धत्वादक्षयो भवेत् ॥
अविद्या च क्रियाः सर्वा विद्या ज्ञानं प्रचक्षते ।
... जायते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते ॥
द्वैतभ्रान्ति... स्तौ तद्भिन्न उच्यते ।
परत्र बन्धागारः स्याद्यैव नृप नारकम् ॥