मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

११] भूमिलम्बविधानम् ५७
भूमिलम्बविधानम्
भूमिलम्बविधिं वक्ष्ये शास्त्रे संक्षेपतः क्रमात् ॥ १ ॥
चतुरश्रमयताश्रं वर्तुलमायतं (लं च तथैव) तत् ।
अष्टाश्रमायतं(श्रं षडश्रं) वा द्वयश्रवृत्तं तथैवोत्तरम् ॥ २ ॥
एतद्विन्यासभेदं वा चयवृद्धिविधानकम् । 4
उक्तं हि भूमिलम्बं [तु] स्यादेकान्त(र्कं)भूमिकम् ॥ ३ ॥
द्विकरं त्रिकरं चादौ द्विद्विकरेण वृद्धिः क्रमेण ।
दशनव(शैकादश)हस्तान्तं स्यात्पञ्चचतुर्वि(ष्वधा वि)स्तारमेकतले ॥ ४ ॥
एतेषु क्षुद्रमानं मध्यमं पञ्चषड्ढ(चतुष्पञ्चह)स्तमारभ्य । 8
एकादशा(द्वादशैका)र्हहस्तान्तं द्विद्विहस्तेन वृद्धिः कथिता ॥ ५ ॥
एतत्तु पञ्चविपुलं युग्मायुग्मेन चोत्तमं वक्ष्ये ।
षट्सप्तकरं चादौ द्विसप्तपञ्चत्रयकरान्तं च ॥ ६ ॥
एते पञ्चधा विपुलं श्रेष्ठान्तमेकतलं कथितम् । 12
विशालद्वयोत्तुङ्गं सोपानादिस्तूपिकान्तं स्यात् ॥ ७ ॥
एवं कनिष्ठहर्म्ये तन्त्रविद्भिः पुरातनैः कथितम् ।
विशाले चतुरंशं [स्यात्] त्रियं(ऽयं)शाधिकमुत्सेधम् ॥ ८ ॥
पूर्वमध्यमहर्म्यं चैकभूमिकमिदमुक्तं [तु] । 16
विशालाधर्धाधिकमुत्सेधमुत्कृष्टहर्म्यमेकतले ॥ ९ ॥
अथवा तत्र मौन्यं(चतुरं)शे त्र्यं(र्वा)शाधिकमुत्कृष्टमुत्सेधम् ।
क्षुद्रोत्सेधस्य माने तु हीनाधिकं वाधिकं (वत्समाधिकायामं) स्यात् ॥ १० ॥
पञ्चधोत्सेधमुत्कृष्टं मानात्पञ्चविधं नाम । 20
शान्तिकं पौष्टिकं श्रेष्ठं पार्ष्णिकं (जयदं) मध्यमाने तु ॥ ११ ॥
8