मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

५०] भूषणलक्षणम् ३२३
बाहुमूले तु वलयं दाम कच्छावसानकम् ।
बाहुमा(मू)लावलम्बं स्यात्केयूरकटकान्वितम् ॥ १२ ॥ 24
बाह्वायामस्य मध्ये तु केयूरकटकान्वितम् ।
तदूर्ध्वे पूरिमं कुर्यात्कर्णे मकरभूषणम् ॥ १३ ॥
कटिसूत्रं तु संयुक्तं कटिप्रस्थ(प्रान्ते) सपट्टिका ।
मेढ्रान्तं पट्टिकान्तं स्यात्तन्मध्ये सिंहवक्त्रवत् ॥ १४ ॥ 28
अथवा रत्नबन्धं स्यात्स्यादामेढ्र विनिर्गमम् ।
निर्व्यं(नीलं) च पञ्चपार्श्वे तु मध्ये दामच्छन्नान्वितम् ॥ १५ ॥
पीताम्बरदुकूलं च नलकान्तप्रलम्बनम् ।
अथवा जानुपर्यन्तं चर्मचीरं च वाससम् ॥ १६ ॥ 32
जङ्घादिवलयोपेतं पादजालादिभूषणम् ।
विहाय तर्जनीं सर्वैर(र्वेष्व)ङ्गुलेर(लेष्व)ङ्गुलीयकम् ॥ १७॥
ऊर्ध्वकाये च हारादि पार्श्वयोर्वांत (तु)लम्बनम् ।
मध्ये दामं(म) च लम्बं(म्बितं) स्याच्छन्नवीरमिति स्मृतम् ॥ १८ ॥ 36
इत्युक्तं भूषणं देवैश्च(वानां च)क्वचिंतेरि(न इ)ति स्मृतम् ।
चक्रव(र्तिन)स्तदा विष्णोर्वनमाला विभूषित(ष्व)म् ॥ १६ ॥
अधिराजनरेन्द्राभ्यां(न्द्राभ्योः) बिनासूत्रोपरिरत्नौ ।
अन्येषां सर्वभूपानां केयूरकटकं विना ॥ २० ॥ 40
सर्वेषामपि देवानां गुल्फस्योपरिदेशके ।
भुजङ्गकटकोपेतं पादनूपुरसंयुतम् ॥ २१ ॥
कर्णं विभूषणं कुर्यान्मकराङ्कितकुण्डलम् ।
अथवा स्वर्णताटङ्कौ शेषं तु पूर्ववद्भवेत् ॥ २२ ॥ 44
अङ्गभूषणमित्युक्तं बर्हिभूषणमुच्यते ।
दीपपण्डं व्यजने च दर्पर्णं चैव लक्षणम् ॥ २३ ॥
पर्यङ्कमञ्चकादीनां दोलाया लक्षणं तथा ।
भूपानां च तुलाभारतुलालक्षणमुच्यते ॥ २४ ॥ 48
वत्सरारम्भलेखार्थं पत्रं च कर्गलक्षणम् ।
मृगनाभिविडालस्य शुकस्यापि च पञ्जरम् ॥ २५ ॥