मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

१७] सन्धकर्मविधानम् ११४
सन्धिकर्मविधानम्
सन्धिकर्मविधानं च लक्षणं वक्ष्यतेऽधुना ।
हर्म्याणां दारुसंयोगं(गः) सन्धिकर्ममु(र्म उ)दीरितम् ॥ १ ॥
वृक्षमूले बलं युक्तं वृक्षाग्रे बलहीनकम् ।
तस्मात्तु बन्धयेत्सर्वं दारुसंमूलात्सु(लतः सु)धीः ॥ २ ॥
उक्तवद्दारु संग्राहा योजयेत्त(ज्यं हित)त्तकेण तु ।
न वक्रं च न भिन्नं च न सुषिरं दारु सर्वशः ॥ ३ ॥
मल्लसंबद्ध(न्ध)सन्धिं च ब्रह्मराज(जं) द्वयं तथा ।
वेणुपर्वाह्वयसन्धिं च पूगपर्वं च सन्धिकम् ॥ ४ ॥
देवसन्धिस्यथर्षिमे(र्षी)पुपर्वसन्धिं(न्धौ च) दण्ड(ण्डि)कम् ।
एतद(ते चा)ष्टविधं(धाः) प्रोक्तं(क्ता) दारुयोगेन सन्धिभिः(न्धयः) ॥ ५ ॥
दारुद्वयै(येनै)कसन्धिः स्यान्मल्लसन्धिरिति स्मृतम् ।
त्रिचतुर्शरुयोगेन द्वित्रिसन्धिर्यथाक्रमम् ॥ ६ ॥
ब्रह्मराजमिति प्रोक्तं तन्त्रविद्भिः पुरातनैः ।
पञ्चदारु चतुःसन्धि(न्धिर) वेणुपर्वकमीरितम् ॥ ७ ॥
षड्दारु पञ्चसन्धिः स्यात्पूगपर्वं प्रशस्यते ।
सप्तदारुभिः षट्सन्धि(न्धिः) [स्याद्] देवसन्धिमि(रि)ति स्मृतम् ॥ ८ ॥
अष्टदारु[भिर्] ऋषिसन्धिमे(न्धिरि)पुपर्वाल्यसन्धिकम् ।
तस्योपरि बहुसन्धि(न्धिः) बहुद्रव्यैश्च दण्डिकम् ॥ ६ ॥
पादानामुत्तराणां च कुड्यास्योत्तरदारूणाम् ।
सन्धिकर्मक्रमं सम्यगेक[क]वस्तुम्य(ह्य)नेककम् ॥ १० ॥
अन्तर्बहिश्च यश्चो(यामूर्ध्वं तत्तत्सन्धिमि(रि)होच्यते ।
मल्लबन्धादि स्यादष्टसन्धिः सर्वेषु धामसु ॥ ११ ॥
दीर्घं ह्रस्वं समं दारु योजयेदुक्तवक्रमात् ।
पुंदारूणां तु पुंदा 'न(रुणा) स्त्रीदारुं(रु) स्त्रिया सह ॥ १२ ॥
युञ्जीत या(यत्) क्रिया सार्धं पुंदारु पतिना सह ।
नपुंसकं न युञ्जीत स'ष्वपि गृहादिषु ॥ १३ ॥