मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)

११२ मानमारे [अध्यायः
उत्तरोर्धं त्रयांशं वा वाजनं चैकभागिकम् ।
तत्समं क्षुद्रपद्मं स्यात्त्र्यंशं चोर्ध्वे महाम्बुजं ॥ १३ ॥
तदूर्ध्वे वाजनं चैकं धातुभागं कपोतकम् ।
आलिङ्गांशकं चैवमेकार्धमन्तरितं तथा ॥ १४ ॥ 28
द्व्यंशकं प्रस्तरं चैव सार्धांशं वाजनं भवेत् ।
उत्तरोर्ध(ध्र्वे) चतुष्यष्टषट्सप्ताष्टकं भवेत् ॥ १५ ॥
तत्तदेकांशमानेन हर्म्यपादं तु बाह्यके ।
यन्मानोरस्यमानेन चोत्तरं(र)निर्गमं भवेत् ॥ १६ ॥ 32
उत्तराद्वाजनं चैव तत्समं निर्गमं भवेत् ।
वलभी [तत्]समं वापि त्रिपादं निर्गमं भवेत् ॥ १७ ॥
तदूर्ध्वे वाजनं युक्त्या तच्चतुर्थांश(शं) निर्गमम् ।
कपोतं तत्समं वापि वाजनं(निर्गमं) तु बहिर्भवेत् ॥ १८ ॥ 36
अथ त्रिपादमर्धं वा पादं वा निर्गमं न्यसेत् ।
आलिङ्गपादबाह्यस्य निम्न(र्ग)मेवं तु कारयेत् ॥ १९ ॥
तस्मादन्तरितं चोर्ध्वं तत्समं निर्गमं तु वा ।
त्रिपादं चार्धमेवं वा प्रति(विं) तत्समं(म)निर्गमम् ॥ २० ॥ 40
ऊर्ध्वे वाजनमुच्चे तु निर्गमं पादबाह्यतः ।
प्रतिं च प्रस्तरं चैव प्रतिवाजनमेव च ॥ २१ ॥
अन्वन्तं चावसानं च विधानं च विधानकम् ।
एतत्सर्वमिति प्रोक्तं पर्यायाख्यानि पण्डितैः ॥ २२ ॥ 44
प्रतिरूपं दलाकारं वाजनं च द्व्यांशकम् ।
वाजनं क्षेपयां वेत्रं पट्टमुत्तर(रं) पट्टिका ॥ २३ ॥
कम्पं टृकं (त्रिकं) च मन्दादि चान्तरितं पर्यायमेव च ।
तुलादण्डं जयन्ती [च] फलका पर्यायवाचकम् ॥ २४ ॥ 48
कपोतं वक्रहस्तं च लुपा गोपानकं तथा ।
चन्द्रमेवत्तु सर्वाणि(वै) प्रोक्तं पर्यायवाचकाः(कम्) ॥ २५ ॥
संग्रहं मुष्टिवन्धं च महलो(लमु)दृधृतहस्तकम् ।
वलभी धारणं चैवमेते पर्यायवाचकाः ॥ २६ ॥ 52