मल्लपुराण (ज्येष्ठिमल्ल - प्राचीन भारतीय मल्लविद्या, अखाड़ा व्यायाम व कुश्ती महाग्रन्थ)

द्वादशोऽध्यायः।
प्राणसाध्यो जयो युद्धे प्राणश्चाङ्गविमर्दनात् ।
श्रमः शरीरसाध्योयं शरीरं पुष्टिकारणम् ॥ १ ॥
अतः शरीरपुष्टीयमुपायं कथयाम्यहम् ।
उचिताहारचेष्टां तु यथा पुष्टिः प्रजायते ॥ २ ॥
वातपित्तकफानां तु प्रकोष्ठे तेन लक्ष्यते ।
तत्र प्रकुप्यति वातः प्रकारैः षोडशात्मभिः ॥ ३ ॥
आम्लतिक्तकषायाणां कटुकानां च सेवनात् ।
मथ्यमानां सर्वाङ्गानां वेगसंधारणादपि ॥ ४ ॥
व्यापीनमासनाच्चैव तथा जलतरणादपि ।
बलवृद्धिकराच्चैव तथा जागरणादपि ॥ ५ ॥
सामान्यमन्नशाकादिभोजनैश्च विशेषतः ।
मेघोद्य(द्भू)मनकाले च जीर्णवस्त्रैस्तथैव च ॥ ६ ॥
इति षोडशधा चैव जन्तोर्वातः प्रकुप्यति ।
इति क्षीयं(बं) प्रयत्नेन यथा सुखमवाप्नुयात् ॥ ७ ॥
अथ वातप्रकोपस्य लक्षणं कथयाम्यहम् ।
त्रायते येन विज्ञाय यथा युक्तिश्चिकित्सिते ॥ ८ ॥
शिरसीव तथा वाते वातश्च श्रोत्रयोरपि ।
नेत्रयोर्हृदये चैव हनुदेशे तथैव च ॥ ९ ॥
स्कन्धयोरङ्गसंधौ च जायते च दिवानिशम् ।
भुजयोश्चैव जङ्घायां सका(संको)चमपि जायते ॥ १० ॥
भ्रमः कम्पस्तथा स्वेदः सी(स्ने)हः पृष्ठोदरेषु च ।
बृंहणं कक्षयोश्चैव नाभिदेशे तथैव च ॥ ११ ॥