मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)
Malatimadhavam of Mahakavi Bhavabhuti with Commentary
महाकवि भवभूति द्वारा
पृष्ठ 203, कुल 377 में से
संदर्भ में पढ़ेंअष्टमोऽङ्कः। १९९
उद्वेल्लद्धनरुण्डखण्डनिकराकीर्णस्य संख्योदधे-
द्वैधास्तम्भितपत्तिपङ्क्तिविकटः पन्थाः पुरस्तादभूत् ॥ ९ ॥
वयस्य, नन्वनुशयस्थानमेतत् । पश्य ।
अद्यैवेन्दुमयूखखण्डनिचितं पीतं निशीथोत्सवे
यैर्लीलापरिरम्भदायिदयितागण्डूषशेषं मधु ।
संप्रत्येव भवद्भुजार्गलगुरुव्यापारभग्नास्थिभि-
र्गात्रैस्ते कथयन्त्यसारभिदुरान्व्रायेण संसारिणः ॥ १० ॥
स्मर्तव्यं तु नरपतेरस्य सौजन्यम् । यदपराद्धयोरप्यनपराद्धयोरिव
नौ कृतोपसदनं चेष्टितवान् । तदेहि, मालतीसमक्षमधुना मदयन्ति-
काहरणवृत्तान्तं विस्तरतः कथ्यमानमनुभवामः । (पुरोऽवलोक्य ।)
कथं शून्या इवामी प्रदेशाः ।
मकरन्दः—नूनं शङ्के आवयोः समरसंकटोद्वेगेन व्याकुलत्वा-
दितस्ततो भ्रमन्त्यस्ता अत्रैवात्मानं विनोदयन्ति ।
माधवः—
कथयति त्वयि सस्मितमालती-
वलितलोलकटाक्षपराहतम् ।
वदनपङ्कजमुल्लसितत्रपं
स्तिमितदृष्टि सखी नमयिष्यति ॥ ११ ॥
अयमसावुद्यानवाटः ।
क्त्या विकटो विपुलः पुरस्तादभूत् । उद्वेल्लन्त ऊर्ध्वं ललन्तो ये रुण्डखण्डनिक-
रास्तैः शीर्णस्य व्याप्तस्येति संख्योदधेर्विशेषणम् ॥ ९ ॥ वयस्य, अहो एतज्जग-
त्समरकर्म वानुशयस्थानं पश्चात्तापस्थानम् । अद्येति । यैः सुभटैश्चन्द्रिकोप-
भोगसमये निशीथे लीलालिङ्गनदायिप्रेयसीपानावशिष्टं तथा प्रतिफलितेन्दुकर-
करम्बितमिन्दुप्रभाखण्डरुचिरं मधु पीतं संप्रत्येव ते गात्रैर्भवदीयव्यापारभग्ना-
स्थिभिः संसारिणः पुरुषानसारांस्तुच्छांस्तथा भिदुरान्विकलान्कथयन्ति ॥ १० ॥
तन्मालत्यग्रतो मदयन्तिकायाः कृते कलहंसकेन विस्तरतो वर्ण्यमानमावयो-
र्व्यापारमतर्किंतोपस्थितमनुभवामः । पुरोऽवलोक्य । कथं शून्या इव मालत्या
विरहिता इवामी प्रदेशाः । दृश्यन्त इति शेषः ॥ मकरन्दः । नूनं शङ्के ।
आवयोः समरसंकटोद्वेगेनाकुलत्वादुद्विग्नत्वादितस्ततो भ्रमन्त्यस्ता मालत्यादयो-
ऽत्रैवोद्यानगम्भीरस्थानं आत्मानं विनोदयन्ति ॥ माधवः । कथयतीति ।
वयस्य मकरन्द, त्वयि कथयति सत्यावयोः समरसंकटवृत्तान्तं मालत्याः सखी
मदयन्तिका मन्निमित्तमनयोः पुरुषप्रकाण्डयोः शरीरसंदेहादयो जायन्त इत्यत्यन्त-